Обидите за маргинализирање на Српската листа може да се разберат како политички сигнали, насочени првенствено кон домашната јавност, оцени Емир Абраши од невладината организација Демократија плус за Радио Слободна Европа (РСЕ).
Тој, сепак, подвлекува дека не постои правна основа, заснована на политички или дискрециони критериуми, да се изолира оваа најголема партија на Србите во Косово, која има поддршка од Белград.
Имено, членовите на движењето Самоопределување гласаа во саботата против потврдување на конечните резултати од изборите за Српска листа, што предизвика реакција од Организацијата за европска безбедност и соработка (ОБСЕ), која повика на почитување на меѓународните изборни стандарди, како и на транспарентно и сеопфатно објавување на изборните резултати.
Портпаролот на амбасадата на Соединетите Држави (САД) во Косово за РСЕ изјави дека одлуката на Централната изборна комисија (ЦИК) да не ги потврди изборните резултати за Српската листа е спротивна на правото на граѓаните на Косово демократски да ги избираат своите претставници.
„Секој обид за поткопување на тој основен принцип го поткопува партнерството меѓу Соединетите Држави и Косово“, се вели во соопштението од Амбасадата на САД.
Движењето „Самоопределување“ на Албин Курти, кое победи на последните избори, претходно се обиде во неколку наврати да ја спречи Српска листа да учествува на изборите, но Изборниот одбор за жалби и петиции редовно ги поништуваше таквите одлуки. Српската листа овој пат се пожали на одлуката на ЦИК, која ја опиша како „срамна, дискриминаторска и нелегална“.
Политикологот Огњен Гогиќ вели дека „Самоопределување“, со своите потези, ѝ кажува на српската заедница, која гласаше за Српска листа во мнозинство, дека тие не се важни и дека нивните гласови не се бројат.
„Тоа е раздорно за односите во Косово“, забележува Гогиќ.
Во Собранието на Косово, десет пратенички места се резервирани за српската заедница, од кои Српската листа освои девет со повеќе од 42.000 гласови, додека едно место го освои Ненад Рашиќ од партијата За слобода, правда и опстанок.
Самоопределување инсистира на ставот дека Српската листа е „продолжена рака на Белград“, а како една од причините зошто не сака да соработува со неа, го наведува фактот дека никогаш не се дистанцирала од својот поранешен потпретседател Милан Радоичиќ, кој ја презеде одговорноста за вооружениот напад во Бањска во септември 2023 година.
Од друга страна, Самоопределување е отворено за соработка со Ненад Рашиќ и инсистира местата во Владата или Собранието на Косово, кои според Уставот припаѓаат на српската заедница, да бидат доделени на партијата на Рашиќ.
Сепак, Уставниот суд минатата недела утврди дека само најголемата парламентарна партија на таа заедница, што во овој случај е Српска листа, може да го назначи потпретседателот на Собранието од редовите на српската заедница.
Кому му штетат обидите за изолирање на Српската листа?
Политикологот Гогиќ смета дека обидите за изолирање на Српската листа од политичката сцена му штетат на целото Косово, а не само на српската заедница, бидејќи ова ризикува институционална блокада.
„Косово може да ги изгуби и роковите за конституирање на Собранието ако Самоопределување се спротивстави на Српската листа. Времето се губи и ништо не се постигнува, бидејќи елиминирањето на Српската листа не е можно“, вели тој.
По изборите во февруари минатата година, Косово се соочи со длабока институционална и политичка криза, бидејќи албанските партии не можеа да се договорат за изборот на претседател на Собранието, по што блокадата се случи и поради изборот на потпретседател од редовите на српската заедница - бидејќи Самоопределување одби да гласа за кандидатите на Српската листа.
Емир Абраши од Демократија плус истакнува дека Српската листа не може да се елиминира, наведувајќи дека политичките партии можат да бидат исклучени од изборниот процес само ако не ги исполнуваат јасно дефинираните законски критериуми или ако надлежните судски или безбедносни органи ги прогласат за нелегални.
„Во отсуство на таква одлука – вклучително и какво било прогласување за терористичка или на друг начин нелегална организација – нема правна основа за исклучување на Српската листа исклучиво врз основа на политички или дискрециони причини“, вели Абраши.
Тој додава дека улогата на Централната изборна комисија е административна и процедурална, а не политичка, и дека секое дејство надвор од јасно дефиниран мандат е предмет на преиспитување.
„Почитувањето на законската постапка, правната безбедност и еднаквиот третман на сите учесници во изборите останува клучно за зачувување на кредибилитетот на изборниот процес и довербата во институциите“, заклучува Абраши.
Може ли Самоопределување да продолжи да ја игнорира Српската листа?
Политикологот Гогиќ посочува дека јазот меѓу Српската листа и Самоопределување се продлабочува, но дека нивната соработка е неопходна за формирање на нови институции.
Во овој контекст, тој потсетува на последните одлуки на Уставниот суд во корист на Српската листа, според кои Собранието на Косово не може да се конституира без потпретседател од редовите на српската заедница, а кандидат за таа позиција може да номинира само најголемата парламентарна партија на таа заедница.
„Би било важно Самоопределување да направи компромис со Српската листа, што, на пример, би можело да обезбеди кворум за избор на претседател. Системот во Косово бара учество на заедниците и нивните легитимни претставници“, наведува Гогиќ, заклучувајќи дека Самоопределување може да му наштети на целото Косово ако продолжи да ја игнорира Српската листа.
Патем, премиерот во техничкиот мандат, Албин Курти, во декември минатата година изјави дека несогласувањата на Косово со Соединетите Американски Држави се главно поврзани со Србија и нејзините структури и дека Соединетите Американски Држави го сметаат неговиот став кон Србија за премногу ригорозен.
Во септември 2025 година, САД привремено го прекинаа стратешкиот дијалог со Косово поради загриженост за постапките на Владата во техничкиот мандат.
Амбасадите на западните земји, како и на Европската Унија, претходно реагираа на обидите за исклучување на Српската листа од изборниот процес, барајќи на малцинските заедници да им се обезбеди еднакво учество.