Ова не би бил прв пат Русија да побара удел во судбината на Косово. Од спротивставувањето на интервенцијата на НАТО во 1999 година до споредувањето со анектираниот Крим и блокирањето на меѓународното признавање, Москва постојано играше улога на противник на неговата државност.
Денес, кога односите меѓу САД и Европската Унија се затегнати, постои ризик руското влијание да стане уште поочигледно.
Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров деновиве потврди дека Москва отворила канали за комуникација со САД за случувањата на Балканот и е подготвена да ги продлабочи. Тој, исто така, навести дека и Американците сакаат да се вклучат.
„Имаме повеќе можности да комуницираме со САД (отколку со ЕУ) за Балканот - особено за Босна и Херцеговина и другите земји во регионот. Ваквите контакти продолжуваат. Тие сè уште не донеле позитивни или јасни резултати. Но, ние сме отворени за овие контакти и, колку што можам да видам, нашите американски колеги се исто така подготвени да ги развијат“, рече Лавров.
Радио Слободна Европа испрати прашање до американскиот Стејт департмент за тоа дали САД разговараат со Русија за Косово, Босна и Херцеговина или други балкански земји, како се координираат со Европа и како ја оценуваат улогата на Москва во регионот, но одговор не пристигна.
Видете и ова: САД со две формални барања до Србија, Белград и Вашингтон молчатЕвропската Унија нагласи дека не може да потврди евентуални размени меѓу трети страни.
„ЕУ е главен политички, економски и стратешки партнер на Западен Балкан и е целосно ангажирана во регионот“, изјави портпарол на ЕУ за РСЕ.
Владата на Косово не ги коментираше изјавите на Лавров во техничкиот мандат. Сепак, вршителот на должноста премиер Албин Курти предупреди во Давос за индиректната закана што доаѓа за Косово, преку Србија, од Русија, со оглед на тоа дека станува збор за две земји кои не ја признаваат неговата независност.
„Секој што му помага на нашиот северен сосед во неговите напори да нè дестабилизира, ни создава проблеми и нам. Нашата најблиска закана во овој поглед е Руската Федерација“, рече Курти.
На Западен Балкан, Русија игра активна улога, главно преку врските со Србија и Република Српска, еден од двата ентитета во БиХ. Нејзиното влијание во други земји, како што се Црна Гора, Северна Македонија и Косово, е сè уште ограничено и често индиректно.
Преку дезинформации, проруски медиуми и влијание врз енергијата, Москва се стреми да ја забави евроатлантската интеграција, да ја зголеми нестабилноста во регионот и да ги предизвика интересите на САД и ЕУ.
Видете и ова: Американскиот Конгрес го држи во фокус Западен БалканЕвропскиот парламент усвои неколку резолуции со кои се осудуваат овие практики и се повикува на координиран одговор од ЕУ и земјите партнери.
Во извештајот на Косовскиот центар за безбедносни студии, објавен во 2024 година, се наведува дека една од целите на Русија на Западен Балкан е да ја спречи Србија да се усогласи со Западот.
„Еден од начините да се постигне ова е цврсто да се поддржи ставот на Србија за Косово и да се попречи процесот на нормализација на односите меѓу Косово и Србија“, се вели во него.
Речиси четири години откако Русија ја започна својата инвазија на Украина, Москва се соочува со ѕид од економски санкции и дипломатска изолација од Западот.
Неодамна, некои од овие пречки почнаа да се намалуваат, особено по средбата меѓу американскиот претседател Доналд Трамп и рускиот претседател Владимир Путин во Алјаска минатата година и последователните разговори меѓу претставници од двете земји за наоѓање излез од конфликтот во Украина.
Од друга страна, многу европски лидери зазедоа поцврст став и не покажаа знаци на попуштање кон Русија. Но, трансатлантските односи се затегнати и поради низа други прашања - од ситуацијата во Газа до амбициите на САД за Гренланд - што ја прави меѓународната сцена понепредвидлива од кога било.
Видете и ова: Дали војната на Русија против Украина ќе заврши во 2026 година?„Ја сакам Европа и сакам да се снаоѓа добро, но не оди во вистинската насока“, рече Трамп на Светскиот економски форум во Давос.
За Ивана Страднер од Фондацијата за одбрана на демократиите во Вашингтон, трансатлантскиот раскол е „сон што се остварува за Москва“, бидејќи ѝ дава можност да ги искористи кризите на Балканот и да ја повика Украина на одговорност. Меѓу најранливите земји е Босна и Херцеговина.
„Поради различните религиозни и етнички групи, Русија може да ја искористи таа состојба за ескалација на кризата - со помош на Милорад Додик - а потоа и за смирување на ситуацијата. Ќе го искористи ова како адут за преговори, кажувајќи му на Западот дека ако не сака конфликтот да се прошири понатаму, мора да преговара со Русија“, изјави Страднер за Радио Слободна Европа.
Чарлс Купчан од Советот за надворешни односи во Вашингтон вели дека Русија сака да ги прикаже САД како вистински партнер во преговорите, а ЕУ како ирелевантна. Тој ја смета трансатлантската поделба за исклучително опасна и контрапродуктивна за ограничување на Русија.
Според него, укинувањето на санкциите против Додик ја доближи позицијата на САД до интересите на Москва во БиХ, иако Стејт департментот претходно му објасни на РСЕ дека оваа одлука е донесена откако властите на РС повлекоа голем број закони кои се сметаа за неуставни.
Купчан ги толкува изјавите на Лавров како сигнал за поголема отвореност на Вашингтон кон Москва, во споредба со Брисел, и како дел од поширок модел, каде што американската политика ненамерно се совпаѓа со руските цели на Балканот.
„Бидејќи Додик е проруски ориентиран и земајќи предвид дека Русија е наклонета кон нестабилност во регионот - нешто по што е позната и РС - ова, на некој начин, ги става Вашингтон и Москва на иста линија кога станува збор за БиХ“, изјави Купчан за РСЕ.
Тој верува дека дијалогот на САД со Русија за Украина е неопходен, но предупредува дека соработката со Москва треба да се избегнува на Балканот, бидејќи нејзините интереси се „дијаметрално спротивни“ од оние на САД.
„Главен партнер на Америка на Балканот е ЕУ, а не Русија. Поради оваа причина, она што треба да се види е многу поинтензивна соработка и дипломатија меѓу САД и ЕУ, иако тоа е тешко сега, со оглед на тоа што односите меѓу САД и Европа во моментов не се во добра состојба“, вели Купчан.
Видете и ова: Во Косово започнува спроведувањето на законот за сообраќај и странци, и покрај противењето на СрбитеТој верува дека Косово е на радарот на Трамп и дека неговата администрација ќе ги турка Приштина и Белград кон напредок во преговорите за нормализација на односите, но проценува дека Русија би можела да се обиде да го попречи овој процес, бидејќи „има за цел да го зачува сеправославното единство во регионот“.
Според него, Косово треба да биде на штрек од можни руски обиди „да разгори нови немири“.
Страднер, сепак, има поинакво мислење - Косово е дел од пошироката геополитичка слика, но не е главен фокус на Русија. „Верувам дека ситуацијата во Косово, во однос на безбедноста, е подобра отколку што беше пред неколку години. И последното нешто што САД го сакаат сега е неконтролирана ескалација“, вели Страднер.
Сепак, според неа, Косово никогаш не смее да заборави дека главните бастиони на руското влијание се во Србија и Босна и Херцеговина.
Покрај политичките врски, Москва има и лостови за притисок и уцена во овие две земји, од контрола врз енергијата и гасот, до економско и медиумско влијание, кои ги користи за да го одржи својот стратешки простор и влијание врз регионот.
Видете и ова: Конгрес на САД: Малигното влијание од Русија и Кина и корупцијата се главни пречки за евроатланската интеграција на Западен Балкан„Косово треба да развие многу поблиски врски со ЕУ и да биде исклучително дипломатско и мудро во својот пристап кон Соединетите Американски Држави“, вели Страднер.
Како што вели тој, ЕУ треба да покаже и вистинско лидерство во Западен Балкан, каде што, досега, не била толку ефикасна.
Според неа, ова е време кога сите, како „мачки што бркаат ласер“, реагираат неумоливо на брзо менувачките настани, без вистинска контрола и јасна претстава за тоа што следува.
„Додека светлината нè држи заглавени во нашата игра, светот не чека“, рече Страднер.