Американскиот претседател Доналд Трамп разговарал за „низа опции“ за преземање на Гренланд, вклучително и користење на војската, соопшти Белата куќа, јавува новинската агенција Ројтерс.

Прес-секретарката на Белата куќа, Каролин Ливит, изјави дека „аквизицијата на Гренланд е приоритет за национална безбедност“ за Трамп за да ги одврати американските противници како Русија и Кина.

„Претседателот и неговиот тим разговараат за низа опции за остварување на оваа важна цел на надворешната политика и, секако, користењето на американската војска е секогаш опција на располагање на врховниот командант“, рече таа во изјава за новинската агенција Франс Прес.

Американскиот економски весник „Волстрит Џурнал“ објави дека според нивни извори од Белата Куќа претпочитаната опција на Трамп е да го купи Гренланд од Данска, додавајќи дека заканите не сигнализираат непосредна инвазија.

Данска предупреди дека секој потег за преземање на Гренланд со сила би значел дека „сè ќе престане“, вклучително и НАТО и 80-годишните блиски трансатлантски безбедносни врски.

Секоја воена акција на САД против Гренланд ефикасно би го урнала НАТО, бидејќи Членот пет на алијансата ветува дека земјите-членки ќе ги бранат сите нивни членови кои ќе бидат нападнати.

Видете и ова:

Замрзнати амбиции: Зошто САД сакаат да го земат Гренланд?

Министерката за надворешни работи на Гренланд, Вивијан Мотцфелд, напиша на социјалните мрежи дека тие барале средба со Рубио во текот на 2025 година, но „тоа досега не било можно“.

Министерот за надворешни работи на Данска, Ларс Локе Расмусен, рече дека средбата со Рубио треба да „разјасни одредени недоразбирања“.

Премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, инсистираше дека островот не е на продажба и дека само неговите 57.000 жители треба да одлучат за неговата иднина.

Лидерите на Велика Британија, Франција, Германија, Италија, Полска и Шпанија ѝ се придружија на Данска во изјава во вторник, велејќи дека ќе ги бранат „универзалните принципи“ на „суверенитет, територијален интегритет и неповредливост на границите“.

Францускиот претседател Емануел Макрон и британскиот премиер Кир Стармер се обидоа да го намалат значењето на спорот додека присуствуваа на мировните преговори за Украина во Париз, заедно со претставникот на Трамп, Стив Виткоф, и зетот Џаред Кушнер.

„Не можам да замислам сценарио во кое Соединетите Американски Држави би се нашле во позиција да го нарушат данскиот суверенитет“, рече Макрон.

Трамп ја предлага идејата за анексија на Гренланд уште од својот прв мандат. Во последната година, Копенхаген инвестираше многу во безбедноста, издвојувајќи околу 90 милијарди круни односно 14 милијарди долари.

В недела на 11 јануари ќе се одржат повторени избори за градоначалник во општините Гостивар, Маврово Ростуше, Врапчиште и Центар Жупа.

Изборната кампања завршува утре (9 јануари) на полноќ, по што започнува изборниот молк до завршување на гласањето на 11 јануари во 19 часот. Според информациите од Државната изборна комисија (ДИК), гласачките ливчиња веќе се печатат и утре заедно со апаратите за биометриска идентификација ќе се дистрибуираат до Општинските изборни комисии а оттаму да бидат подигнати од Избирачките одбори. Во сабота гласаат болните и изнемоштените и лицата во затворите.

Кандидати за градоначалник на Гостивар се Невзат Бејта, од коалицијата ВЛЕН и независниот Ваљбон Лимани поддржан од Националната алијанса за интеграција (НАИ).

Во Врапчиште кандидати за градоначалник се Исен Шабани од НАИ и Зуљхајрат Демири поддржан од група избирачи.

Во Центар Жупа има само еден кандидат за градоначалник и тоа Аријан Ибраим од Демократска партија на Турците.

Во Маврово и Ростуше, пак, има двајца кандидати и тоа Онер Јакупоски, поддржан од Коалиција Твоја Македонија предводена од ВМРО - ДПМНЕ и Анес Ахмети, кандидат на СДСМ.

Избирачкиот список за повтореното гласање е веќе заклучен. Во Гостивар во Избирачкиот список се запишани 82.870 граѓани со право на глас. Во Избирачкиот список за Маврово Ростуше се запишани 10 575 гласачи, за Врапчиште запишани се 27 279 граѓани со право на глас. Бројот на гласачи во Центар Жупа запишани во Избирачкиот список се 7 562 лица.

Според информациите од ДИК, нема никаков интерес за набљудување на повторените избори. До денеска нема пријавено ниту еден набљудувач.

Видете и ова:

Правни дилеми за владините повереници во општините пред повторените избори

Во Регистарот за медиуми за платено политичко рекламирање пријавени се 32 интернет портали, 13 регионални и национални телевизии и пет радиостаници.

За да се избере градоначалник потребно е за еден од кандидатите да гласаат повеќе половината од излезените избирачи.

Согласно членовите 132, 132а и 133 од Изборниот законик на повторените избори не е потребна излезност од една третина на гласачите туку за да се избере градоначалник треба за еден од кандидатите да гласаат повеќе од половината од излезените избирачи, вклучувајќи ја и Центар Жупа каде што има само еден кандидат.

Изборите за градоначалник во овие четири општини се повторуваат бидејќи на Локалните избори 2025 таму немаше доволен број граѓани излезени на гласање.

Според податоците од Државната изборна комисија (ДИК), во овие општини во првиот круг на 19 октомври не беше постигната законската излезност од најмалку една третина (33,33 проценти) од запишаните гласачи, што е услов за изборите да се сметаат за успешни.

Во Гостивар одѕивот беше 33,31 процент, во Врапчиште – 25,18 проценти, во Маврово и Ростуше – 30,31 процент и во Центар Жупа – 21,49 проценти.

Претседателот на Соединетите Американски Држави, Доналд Трамп, објави дека земјата ќе се повлече од 66 меѓународни тела или тела на Обединетите нации (ОН), тврдејќи дека тие „дејствуваат спротивно на интересите на Соединетите Американски Држави“.

Во меморандум до високи претставници на американската администрација, Трамп наведе 35 организации кои не се членки на Обединетите нации и 31 субјект на ОН.

„За субјектите на Обединетите нации, повлекувањето значи прекин на учеството или финансирањето на тие субјекти во обем дозволен со закон“, се вели во меморандумот.

Трамп објави дека САД се повлекуваат од Меѓународниот резидуален механизам на ОН за кривични трибунали. Судот е наследник на Хашкиот трибунал, кој ги гонеше воените злосторства во поранешна Југославија. Соопштено е дека САД се повлекуваат и од Венецијанската комисија на Советот на Европа.

Меѓу организациите од кои Трамп објави дека се повлекува се клучниот договор на ОН за климата и телото кое промовира родова еднаквост и јакнење на жените.

Државниот секретар на САД, Марко Рубио, ги нарече организациите од кои САД се повлекуваат „антиамерикански, бескорисни или расипнички“.

„Нема да продолжиме да трошиме ресурси, дипломатски капитал и легитимитетот што доаѓа од нашето учество во институции кои се ирелевантни за нас или се во конфликт со нашите интереси“, рече Рубио по одлуката на Трамп.

Одлуката за повлекување, како што е наведено во меморандумот на Трамп, е донесена по преглед на меѓународните организации, конвенции и договори на кои Соединетите Американски Држави им обезбедуваат финансиска или друга поддршка.

Ревизијата, како што е наведено, е во тек.

Реакции на одлуката на Трамп

Меѓу организациите од кои Трамп го објави своето повлекување е Рамковната конвенција на Обединетите нации за климатски промени (УНФЦЦЦ) - опишана од многумина како „основниот“ договор за климата и основачкиот документ на Парискиот договор за климата од 2015 година.

Европската унија изрази жалење поради одлуката на САД да се повлече од Рамковсната конвенција.

„УНФЦЦЦ е камен-темелник на глобалната климатска акција. Таа ги здружува земјите за да ги поддржат климатските политики, да ги намалат емисиите, да се прилагодат на климатските промени и да го следат напредокот“, напиша европскиот комесар за клима Вопке Хоекстра на социјалните медиуми.

„Одлуката на најголемата економија во светот и вториот најголем емитер да се повлече од овој договор е жална и несреќна“, додаде тој.

Соединетите Американски Држави го прескокнаа годишниот самит на ОН за климата минатата година за прв пат по три децении.

„Соединетите Американски Држави би биле првата земја што ќе се повлече од УНФЦЦЦ“, рече Маниш Бапна, директор на Советот за одбрана на природните ресурси, како што објави Ројтерс.

„Секоја друга нација е членка, делумно затоа што признава дека дури и надвор од моралниот императив за справување со климатските промени, место на масата во овие преговори претставува можност за обликување на целокупната економска политика и можности“, рече Бапна.

Поранешниот претседател на Уставниот суд на Косово, Енвер Хасани, кој е моментално професор по право и меѓународни односи на Универзитетот во Приштина, во интервју за РСЕ вели дека повлекувањето на САД од Венецијанската комисија, каде што не беа член, туку само набљудувач, ќе ја намали тежината и важноста на мислењата на оваа институција во Западен Балкан.

„Едно од влијанијата од присуството на САД во Венецијанската комисија е врз балканските земји. Не постои устав или системски закон што е издаден во овие земји, а не го поминал експертскиот филтер на Венецијанската комисија. САД, поради своето големо политичко влијание во балканските земји, служеа како еден вид сенка гарант за спроведување на мислите и мислењата на Венецијанската комисија. До овој момент за кој зборуваме, не се памети дека некоја од балканските земји не ги спровела верно мислите и проценките на Венецијанската комисија“, вели Хасани.

САД, исто така, ќе ја напуштат UN Women, тело кое работи на родовата еднаквост и јакнење на жените, и Фондот за население на ОН (УНФПА) - агенција на меѓународното тело фокусирана на планирање на семејството, како и на здравјето на мајките и децата во повеќе од 150 земји.

САД го намалија финансирањето на УНФПА минатата година.

Други субјекти на списокот на САД се Конференцијата на ОН за трговија и развој, Меѓународниот енергетски форум, Регистарот на конвенционално оружје на ОН и Комисијата за градење мир на ОН.

Трамп продолжува да го намалува финансирањето на агенциите на ОН

Потегот на Трамп е резултат на неговите долгогодишни резерви во врска со мултилатералните институции, особено ОН, потсетува Ројтерс.

Тој постојано ја доведува во прашање ефикасноста, трошоците и одговорноста на меѓународните тела, тврдејќи дека тие често не им служат на интересите на САД.

Од почетокот на неговиот втор мандат пред една година, Трамп се обидува да го намали финансирањето на САД за ОН.

Тој го прекина ангажманот на САД со Советот за човекови права на ОН, го продолжи прекинот на финансирањето за палестинската агенција за помош УНРВА и ја напушти културната агенција на ОН, УНЕСКО.

Тој, исто така, објави планови за напуштање на Светската здравствена организација и Парискиот договор за климата.

Центарот за управување со кризи информира дека обилните врнежи од дожд што ја зафатија земјата во текот на последните два дена предизвикаа поплави, излевање на реки и потешкотии во сообраќајот поради одрони и свлечишта на дел од патиштата.

Најголеми проблеми се регистрирани во Тетовско-Гостиварскиот, Охридско-Кичевскиот и Битолско-Преспанскиот регион, каде службите за итно дејствување веќе интервенираат.

Во Кичево, околу 100 лица се евакуирани поради поплави на улицата „Прилепска“, каде се поплавени повеќе станбени објекти, а евакуираните се сместени во спортската сала „Христо Узунов“ со обезбедена храна, вода и основни потреби.

Во оваа општина дополнително се регистрирани излевања на Зајашка река во реонот над стадионот „Влазрими“ и новото училиште „Санде Штерјоски“, како и на реката Треска, со поплави на земјоделско земјиште во околните села. На терен интервенирале екипи на Црвениот крст, Дирекцијата за заштита и спасување, Регионалниот центар за управување со кризи, Територијалната противпожарна единица, ЈП Комуналец и Општина Кичево.

Во тетовскиот и гостиварскиот регион, локалниот пат меѓу селата Форино и Тумчевиште е тешко прооден, забележано е излевање на Лакавичка река во селото Мало Турчане и на Сушечка река во Горна Бањица. Надлежните институции и службите за итно дејствување ја следат состојбата на терен.

Во Охрид се поплавени подруми, гаражи и дворови на повеќе локации, а реката Далјан е излеана од коритото, при што се поплавени голем број куќи. Локалната самоуправа и Кризниот штаб постапуваат по пријавите, а службите за итно дејствување се организирани и се на терен.

Видете и ова:

Поплавени домови во Охридско и Кичевско, одрони и свлечишта по силниот дожд

Во Битолскиот и Преспанскиот регион, врнежите предизвикале зголемување на водостојот и излевање на повеќе водотеци, при што се поплавени голем број куќи и дворни места. За утврдување на приоритетите и координација на активностите, Кризниот штаб на Општина Битола закажал состанок во 9 часот.

Врнежите продолжуваат во дел од градовите во државата, а состојбата на теренот и водостоите на реките се следат континуирано од надлежните институции.

Од 10 часот по македонско време (11 часот по локално грчко време), грчките земјоделци ќе го затворат граничниот премин „Ники“ - односно „Меџитлија“ кон Северна Македонија.

Еден час подоцна, во 12 часот, ќе се блокира и преминот „Евзони“ - „Богородица“ од македонска страна (кај Гевгелија). Ова е дел од 48-часовната акција на блокади, во која ќе бидат блокирани целата национална патна мрежа, споредните патишта, клучните сообраќајни правци во Грција, како и граничните премини.

Блокадата со трактори на „Евзони“ започна на 1 декември, вчера се зајакна со возила од четири околни места. Според информациите на државната агенција МИА, земјоделците од 12 часот денеска ќе го блокираат сообраќајот за сите возила на премините кон Грција – траењето сè уште е непознато, бидејќи одлуките ги носат на лице место и во последен момент.

Слична е ситуацијата и на „Ники“, каде што блокадата ќе започне еден час порано и ќе се однесува на камиони, автомобили и автобуси.

Единствено на граничниот премин Дојран сообраќајот се одвива непречено, со оглед на тоа што таму не се поставени блокади.

Затворени ќе бидат и граничните премини кон Бугарија, како и Какавија кон Албанија.

Во другите делови на Грција, блокади се планирани на автопатот Солун-Атина, на автопатот Егнатија, на автопатиштата на Пелопонез, како и автопатот во западна Грција.

Видете и ова:

Грчките земјоделци пак го блокираа преминот „Евзони“ со Северна Македонија

Со блокадите на различни локации, Грција во следните 48 часа ќе биде поделена на два дела, со оглед на тоа што невозможно е да се стигне од Солун до Атина поради затворањето, не само на автопатиштата, туку и на споредните патишта.

Одлуката за 48-часовната блокада беше донесена на масовниот состанок одржан во неделата во Малгара во близина на Солун, кога претставниците на земјоделците одлучија радикализација на активностите, веднаш по празникот Водици што во Грција е на 6 јануари.

Од друга страна, грчката Влада вчера детално ги објасни мерките за поддршка на земјоделците. Вицепремиерот Костис Хаѕидакис уште еднаш посочи дека од 27 барања на земјоделците, 16 се исполнети или се третираат позитивно, четири се разгледуваат, додека пак седум се или вон буџетската или вон европската рамка и повтори дека секогаш се отворени за дијалог со земјоделците.

Дел од мерките предвидуваат намалување на цената на струјата на 8,5 центи за киловатчас до 2028 година, поврат на посебниот данок на потрошувачка на нафта, 100 отсто покриеност на обесштетувањето при елементарни непогоди, специјален баркод за потеклото на производите.

Со оглед на тоа што станува збор за познати мерки, земјоделците изразија незадоволство од она што вчера го соопшти Владата и одлучија да продолжат со планираната 48-часовна блокада.

Според грчките медиуми, доколку земјоделците не ги запрат протестите и блокадите, Владата е подготвена да го спроведе „Планот Б“, што предвидува административни казни за оние кои продолжуваат со затворање на патиштата.

Протестите на земјоделците траат веќе 40 дена, со оглед на тоа што започнаа на 30 ноември.

Агент на американската Служба за имиграција и царина (ИЦЕ) уби 37-годишна жена во Минеаполис, предизвикувајќи масовни демонстрации во американскиот град, објавија американските медиуми.

Федералните власти тврдат дека жената се обидела да ги прегази агентите со автомобил додека тие приведувале нелегални имигранти, но градоначалникот на Минеаполис го оспорува ова и бара ИЦЕ да го напушти градот, објавуваат седум светски агенции.

Асошиетед прес известува дека голема толпа се собрала на местото на смртта на жената и дека локалните и федералните службеници биле гаѓани со разни предмети.

Би-Би-Си известува дека Министерството за внатрешна безбедност соопштило дека жената, Рене Никол Гуд (37), била демонстрантка која се обидела да ги прегази агентите со автомобил.

„Агентот неодговорно употребил сила, што резултирало со смрт на едно лице“, изјавил градоначалникот на Минеаполис, Џејкоб Фреј.

Портпаролката на Министерството за внатрешна безбедност, Триша Меклафлин, изјави дека пукањето се случило во станбена област во Минеаполис и дека го започнал агент на Службата.

Министерството претходно соопшти дека започнало операција со 2.000 лица во Минеаполис и соседниот Сент Пол, насочена и кон сомалиските имигранти осомничени за масовна измама со фондови за социјална помош. Министерството подоцна соопшти дека извршило стотици апсења.

Снимките објавени на социјалните медиуми наводно го покажуваат моментот на пукањето, кое се случило околу 10:25 часот по локално време во среда, 6 јануари.

Според Би-Би-Си, на снимката се гледа возило како ја блокира улицата додека група демонстранти стојат на тротоарот со полициски автомобили во близина. Агентите се приближуваат до возилото, му наредуваат на возачот да излезе, едниот ја повлекува рачката на вратата, додека другиот стои пред автомобилот. Не е јасно дали возилото го удрил, но може да се види како агентот отвора оган додека возилото се обидува да се движи. Се слушаат три истрели, а возилото ја губи контролата и удира во паркиран автомобил, објавува Би-Би-Си.

На социјалната мрежа Truth, американскиот претседател Доналд Трамп напиша дека агентот на Службата бил „брутално прегазен и чудо е што е жив“, додавајќи дека се опоравува во болница.

Видете и ова:

САД ги запреа барањата за имиграција на Авганистанци по пукањето во Вашингтон

Шефот на полицијата во Минеаполис, Брајан О’Хара, рече дека возачот ја блокирал улицата на Портланд Авенија и дека кога федерален агент ѝ се приближил, таа почнала да си оди.

Министерката за внатрешна безбедност, Кристи Ноем, рече дека жената „ги следела и ги попречувала агентите во текот на целиот ден и се обидела да го искористи возилото како оружје во чин на домашен тероризам“.

Агентот, рече таа, пукал во самоодбрана и бил повреден во тој процес.

Сепак, Градскиот совет на Минеаполис тврди дека Гуд „се грижела за своите соседи кога била убиена“.

„Агентите на Службата прават хаос во нашиот град и оваа агенција мора веднаш да го напушти градот и државата Минесота“, рече градоначалникот на Минеаполис, Џејкоб Фреј.

Министерството за внатрешна безбедност на САД соопшти дека насилните демонстранти користеле возило управувано од жена како оружје за да ги прегазат агентите, објави Си-Ен-Ен.

„Полицаецот на Службата за имиграција и царина, плашејќи се за својот живот и животите на неговите колеги и јавната безбедност, пукал во самоодбрана“, се вели во соопштението на одделот.

Гувернерот на Минесота, Тим Волц, рече: „Не верувајте во пропагандата“ и вети брза и непристрасна истрага.

Градоначалникот на Минеаполис, Фреј, ги отфрли тврдењата за самоодбрана на прес-конференција.

„Го видов снимките. Агентите на ИЦЕ во овој случај буквално убиваат луѓе и се обидуваат да го претстават како чин на самоодбрана. Тука, агентот употребил неодговорна сила што резултирала со убиство на некого“, рече Џејкоб Фреј.

ФБИ објави истрага за инцидентот, додека Службата за имиграција и царина продолжува со операциите во градот.

Убиството на жена во Минеаполис е драматична ескалација во масовното ограничување на мигрантите под администрацијата на Трамп.

На демонстрациите во Минеаполис им претходеа слични протести во Лос Анџелес и Чикаго.

Асошиетед прес истакнува дека инцидентот се случил во сиромашен дел од Минеаполис, недалеку од местото каде што полицијата го уби Џорџ Флојд, Афроамериканец осомничен за користење фалсификувана банкнота од 20 долари во продавница, во 2020 година, кога група полицајци го совладаа и се обидоа да го уапсат. Убиството предизвика еден од најголемите протести за расна правда во Соединетите Американски Држави.

Полицискиот службеник Дерек Шовин клекнал на вратот на Флојд повеќе од девет минути додека Флојд бил врзан со лисици и прикован на тротоарот. И покрај тоа што Флојд рекол „Не можам да дишам!“ 27 пати, Шовин продолжил да врши притисок дури и откако Флојд повеќе немал пулс.

Сите четворица полицајци вклучени во убиството беа отпуштени и осудени, Шовин на 22,5 години во затвор во Минесота и 21 година во федерален затвор, обете казни требаше да се издржат истовремено.

Другите тројца полицајци беа осудени на повеќе од шест години затвор секој. Градот Минеаполис му исплати на семејството на Флојд 27 милиони долари отштета во 2021 година.

Местото на убиството, раскрсница наречена „Плоштад Џорџ Флојд“, е место каде што има подигнат споменик на тупаницата и чести протести.

По обилните дождови во делови од земјата се пријавени поплави и одрони на патиштата.

Поплави се пријавени во Кичево, каде се евакуираат жители од повеќе станбени објекти на улицата „Прилепска“ и во Охрид, велат од Центарот за управување со кризи (ЦУК).

„Во тек е евакуација на жители, а на терен се екипи на Општина Кичево, ДЗС, Црвен крст, ЈКП „Комуналец“ и други надлежни служби“, велат од ЦУК.

Во Охрид се пријавени поплавени подруми, гаражи и дворови на повеќе локации. За состојбата се известени локалната самоуправа и Кризниот штаб на Општина Охрид, кои, како што велат, постапуваат по пристигнатите пријави.

Во Битола обилните врнежи од дожд кои предизвикаа поплавување на улици низ градот битолската „Нискоградба“ и другите јавни претпријатија започнаа акција за санирање на состојбата.

Дополнително пријавени се одрони на патните правци Гостивар–Стража и Тетово–Бањиче, при што сообраќајот се одвива со повремени отежнувања и на патниот правец с. Татеши – с. Мислодежда - Струшко.

„Се апелира до граѓаните да не патуваат по делницата Тетово- Бањиче додека не се стабилизира состојбата. Општинските екипи се на терен и ја следат ситуацијата“, наведуваат од ЦУК.

Видете и ова:

Верижна сообраќајна незгода со десет автомобили во тетовско

По пријави преку бројот за итни случаи 112, евидентирани се излевања на реката Вардар во с. Балин Дол, Лукавичка Река во с. Мало Турчане и Сушичка Река во с. Горно Бањице. Поплавено е земјоделско земјиште и дел од дворови.

Поради зголемен водостој од поројните дождови ХЕЦ Маврово презема мерки за намалување на производството на електрична енергија.

Во Општина Боговиње поради излевање на вода надвор од постоечки канали, поплавено е обработливо земјиште.

Покрај преспанското селото Сирхан, е саниран одрон, додека во с. Дрмени поплавени се два двора, известуваат од ЦУК.

Врнежите продолжуваат, а состојбата на теренот и водостоите на реките се следат континуирано од надлежните институции.

Европската комисија подели околу 40.000 билети за бесплатно патување со воз низ Европа на млади луѓе кои лани наполнија 18 години. Според соопштението, поводот за делењето на бесплатни билети за патување со воз е одбележување на 40-годишнината од постоењето на Шенген зоната.

Добитниците на билетите можат со нив да патуваат низ Европа во временска рамка од 30 дена. Можниот период на патување се протега од март 2026 до мај 2027 година.

Видете и ова:

Се приближува ли Европската Унија кон „воен Шенген“?

Покрај тоа, постои картичка за попуст за користење на друг јавен превоз, како и културни, сместувачки и други понуди во 36 европски земји.

Програмата започна во 2018 година и доделува илјадници билети на млади луѓе двапати годишно.

„Ние секогаш ќе бидеме тука за НАТО, дури и ако тие не бидат тука за нас“, напиша американскиот претседател Доналд Трамп на својата платформа Truth Social, по објавата на Белата Куќа дека се разгледуваат „низа опции“ за преземање на Гренланд, вклучително и користење на војската.

Видете и ова:

Замрзнати амбиции: Зошто САД сакаат да го земат Гренланд?

Трамп, чии закани за преземање на Гренланд од членката на НАТО, Данска, ја вознемирија трансатлантската алијанса, изјави на 7 јануари дека се сомнева оти сојузниците „ќе бидат тука за САД ако навистина им се потребни“.

Тој во својот пост, повтори дека многу земји членки на Алијансата до неодамна не ги исполнувале обврските за воени трошоци сè додека тој не се вмешал.

„САД, глупаво, плаќаа за нив! Јас, со почит, ги доведов до 5% од БДП-то, И ТИЕ ПЛАTИЈА, веднаш“, напиша тој.

Сепак, лидерот на САД додаде дека земјите членки на НАТО се како што вели, негови пријатели. Тој додаде дека Русија и Кина „немаат никаква страв од НАТО“ без САД како дел од алијансата.

Намерата на Трамп за минерално богатата, самоуправувана данска територија Гренланд предизвика аларм кај европските членки на НАТО, кои ваквиот потег го гледаат како егзистенцијална закана за алијансата.

Данската премиерка Мете Фредериксен на 5 јануари изјави дека нема да прифатат ситуација во која Данска и Гренданд ќе бидат загрозени .

„Ако САД одлучат воено да нападнат друга земја од НАТО, тогаш сè запира,“додаде таа повикувајќи се на вклучувањето на Гренланд во НАТО како територија на Данска.

Сегашниот фокус врз Гренланд е само најновото оживување на повеќе од 150-годишната амбиција на Вашингтон да ја преземе територијата. Предлозите САД да го купат Гренланд датираат од 1867 година, кога оваа идеја за прв пат сериозно ја разгледал Вашингтон.

Данска прогласи суверенитет над Гренланд во 1921 година и спроведе трговски монопол со островот. За време на Втората светска војна, Данска беше нападната од нацистичка Германија, оставајќи ја данската територија на Гренланд отворена за германско преземање.

Американските сили ја окупираа територијата, обезбедувајќи го нејзиниот вреден рудник Криолит. Соединетите држави го вратија Гренланд под контрола на Данска по војната, но не ја повлекоа својата војска.

Во 1951 година, двете земји потпишаа договор со кој на Вашингтон и на новоформираната воена алијанса на НАТО му дозволија „да ја подобрат и генерално да ја прилагодат областа за воена употреба“.

Американските поморски сили запленија руски танкер кој пловел низ Северниот Атлантик, што претставува најнов потег на Вашингтон против бродови поврзани со нелегална трговија со венецуелска нафта.

Командата на американските сили во Европа соопшти на 7 јануари на социјалните мрежи дека танкерот Маринера (Marinera), претходно именуван како Бела 1 ( Bella 1), бил запленет во Северниот Атлантик, меѓу Исланд и Обединетото Кралство.

„Бродот беше запленет во Северниот Атлантик врз основа на налог издаден од американски федерален суд“, се наведува во соопштението.

Претходно, руските медиуми прикажаа американски хеликоптер како лебди над танкерот, додека повеќе медиуми, повикувајќи се на извори, известуваа дека се спроведува операција што го вклучува овој брод.

Овој потег следи само неколку дена по изведувањето на напад на Венецуела од американските сили и приведувањето на нејзиниот лидер, Николас Мадуро.

Видете и ова:

Како ќе влијаат превирањата во нафтено богатата Венецуела врз трговијата со далечни партнери?

Американските сили веќе запленија два брода во рамки на кампањата против Венецуела во последните недели: Скипер (Skipper) на 10 декември и Сентурис (Centuries) на 20 декември.

Американскиот претседател Доналд Трамп тогаш изјави дека наредува „блокада“ на танкерите под санкции кои влегуваат и излегуваат од Венецуела.

Танкерот „Бела 1“ отплови од Иран кон Венецуела, наводно за да наполни нафта од земјата која е под американски санкции. Во декември, Американската крајбрежна стража се обиде да се качи на бродот додека се приближуваше кон венецуелските води.

Обидот беше спречен, а бродот брзо отплови кон Атлантикот и беше преименуван во „Маринера“. Беше додаден во официјалниот руски бродски регистар, а членовите на екипажот на него поставија руско знаме.

Москва од тогаш поднесе официјален дипломатски протест, барајќи од Вашингтон да ја прекине потрагата по бродот, кој е под американски санкции од јули 2024 година.

Руското Министерство за надворешни работи соопшти дека бродот делувал „целосно во согласност со нормите на меѓународното поморско право“.

Белата куќа и Министерството за надворешни работи на САД не одговорија веднаш на барањето за коментар од Радио Слободна Европа.

Американските официјални лица исто така, обвинија, дека бродот бил вклучен во нелегален транспорт за компанија во сопственост на Хезболах, група со седиште во Либан која САД ја сметаат за терористичка организација.

Она што првично започна како протести поради економско незадоволство прерасна во најголемата закана за иранските верски владетели во последниве неколку години. Истакнати активисти во земјата, кои зборуваа за Радио Фарда, сервис на Радио Слободна Европа, велат дека националните демонстрации укажуваат дека многу Иранци сакаат да замине верскиот естаблишмент.

Но, тие додаваат дека промената мора да дојде одвнатре, а не како резултат на странска интервенција. Соединетите Американски Држави се заканија со воена интервенција доколку властите продолжат со бруталната пресметка со демонстрантите.

„Она што го гледаме е знак дека луѓето достигнаа заедничко разбирање“, изјави Мехди Махмудијан, политички активист и бранител на човекови права со седиште во Техеран.

„Ова повеќе не се само наставници или една општествена група што протестира. Овојпат, безгласните формираа сојуз“, додаде тој.

Според Махмудијан, демонстрантите повеќе не повикуваат на реформи на политичкиот систем доминиран од свештенството, туку бараат темелни промени.

Видете и ова:

Иранскиот ајатолах му возврати на Трамп

„Она што сега треба да се промени е самата Исламска Република, и тоа мора да се случи од темел“, рече тој.

Тековните демонстрации се најголеми во Иран од движењето „Жени, живот, слобода“ во 2022 година. Властите ги задушија тие протести, при што беа убиени стотици демонстранти.

И на најновиот бран протести властите одговорија со брутална сила, убивајќи десетици демонстранти и апсејќи повеќе од 1.000 лица.

Тоа, според активистите, ја покажува неподготвеноста на властите да ги слушнат и да ги адресираат легитимните незадоволства на населението.
Економскиот колапс, поттикнат од вртоглава инфлација и слободен пад на националната валута, нашироко се наведува како клучен поттик за протестите.

Верската научничка и активистка за човекови права Седигех Васмаги изјави дека влошените услови за живот турнале големи делови од општеството преку точката на издржливост.

„Економската и егзистенцијалната состојба на луѓето денес е похаотична од кога било“, изјави Васмаги за Радио Фарда.

Таа рече дека властите се наоѓаат во значително послаба позиција отколку за време на претходните бранови немири, наведувајќи ја продлабочената економска криза во земјата, поттикната од разорните американски санкции, како и од лошото владеење и корупцијата.

Васмаги предупреди дека проширувањето на репресијата од страна на државата може дополнително да ја радикализира ситуацијата.

„Ако државата истрае, ова неизбежно ќе прерасне во конфронтација“, рече таа.

„Луѓето, со сила, ќе го соборат режимот“, додаде таа.

Без воена интервенција, но поддршката е добредојдена

И покрај сè поостриот тон, активистите категорично нагласуваат дека не сакаат странско воено вклучување во Иран. Махмудијан направи јасна разлика меѓу меѓународна поддршка и интервенција.

„Поддршката и мешањето не се исто“, рече тој.

„Меѓународните институции можат и треба да понудат поддршка во рамките на меѓународното право, но секој воен напад или странска воена интервенција е недвосмислено осудена“, смета Махмудијан.

Васмаги го повтори тој став, нагласувајќи дека надворешната воена акција би го поткопала легитимитетот на протестите.

„Лично се противам на странска воена интервенција. Меѓународната заедница треба да ги поддржи мирните протести, но не смее да има интервенција“, рече таа.

Активистката за човекови права Мотахарех Гоунеи укажа на невидената инфлација во последните месеци како дополнителен доказ дека јавноста сака промени.

„Луѓето повеќе немаат никакви очекувања од Исламската Република. Јасно порачуваат: не го сакаме овој систем“, изјави таа за Радио Фарда.

Гоунеи опиша сцени од протестите во изминатите денови, во кои толпи директно се движеле кон безбедносните сили, што укажува дека населението повеќе нема чувство дека има што да изгуби.

„Сакаме оваа порака да стигне до светот“, рече Гоунеи.

„Не го сакаме овој политички естаблишмент,“ додаде тој.