Во екот на најавата за купување кинески суперсонични балистички ракети, Србија го покани НАТО на заедничка вежба.
Воената вежба најавена за мај на југот на Србија ќе биде нивна прва заедничка вежба од 2018 година, кога беше одржана теренска вежба за справување со последиците од катастрофата.
Но, и прва вежба со НАТО од мораториумот за воени вежби со сите партнери, што Белград го воведе на почетокот на руската агресија врз Украина.
Курт Басунер од Советот за политика за демократизација со седиште во Берлин за РСЕ оценува дека вежбата со НАТО не е стратешки потег.
„Ниту целосно усогласување на Србија со Западот“, додаде тој.
Српските власти инсистираат на воена неутралност додека земјата е на пат кон приклучување кон Европската Унија (ЕУ).
Но, тие соработуваат и со НАТО преку Партнерството за мир, кое вклучува заедничка обука и вежби.
Србија се приклучи на Партнерството за мир, кое претставува билатерална соработка меѓу земјите-членки и поединечните земји-партнери, во 2006 година.
Во исто време, Србија во последниве години ја зајакнува својата воена соработка со Кина, стекнувајќи кинеско оружје како прва европска земја.
Геополитичкиот аналитичар и пензиониран црногорски генерал Благоје Граховац не ја гледа поканата на Белград во НАТО како зближување со Западот.
„Србија прави чуда за да се вооружи, а земјите од НАТО ѝ нудат на Србија поинаква политика, мирна, па во тој контекст треба да разгледаме и можни заеднички вежби“.
Граховац за РСЕ изјави дека одлуката на НАТО за заеднички вежби ја гледа како понуда за „конечно разбирање на политиката на Србија“.
НАТО и Министерството за одбрана на Србија не одговорија на прашањето на РСЕ за деталите од воената вежба планирана на полигонот Боровац во близина на Бујановац, на југот на Србија.
Тој полигон, во близина на границата со Косово, се користи за подготовка на единици за меѓународни мисии, вклучително и мировни операции на Обединетите нации.
Здружената команда на силите на НАТО во Неапол на 7 март објави дека вежбата ќе се спроведе на покана на Србија и со целосно почитување на нејзината воена неутралност.
„Заедничката обука ја подобрува интероперабилноста, ја зајакнува практичната соработка и ја поддржува стабилноста на Западен Балкан“, соопшти Командата на мрежата X.
Белград помеѓу соработката и критиките кон НАТО
Командата на НАТО во Неапол изјави дека Западен Балкан е регион од стратешко значење за Алијансата.
„Заедничката обука ја подобрува интероперабилноста, ја зајакнува практичната соработка и ја поддржува стабилноста на Западен Балкан“, се наведува во соопштението од 7 март.
Србија е речиси целосно опкружена со членки на НАТО, но властите велат дека нема да се приклучи на Алијансата.
„Ќе ја зачуваме нашата неутралност, но имаме коректни, добри односи и ќе продолжиме да ги градиме“, рече Вучиќ на 12 март за РТС.
Во Србија постои негативен наратив кон НАТО, кој е поддржан од властите, како резултат на бомбардирањето на НАТО на СР Југославија во 1999 година поради злосторствата извршени од српските сили против Албанците во Косово.
Иако односите со Алијансата се обновени во последните децении, тој негативен став не исчезнал.
Курт Басенер вели дека има впечаток дека НАТО ја прифатил понудата на Србија за воена вежба со цел да ги одржи и понатаму да ги развие своите командни и оперативни контакти со српските вооружени сили.
Тој понатаму наведува дека се сомнева дека повикот за вежбата бил испратен со цел да се подобрат врските на Белград со командните центри на НАТО и американските офицери.
„Со цел да се воспостават врски што би ги ограничиле сите мултилатерални регионални односи надвор од структурите на алијансата“, додаде Басенер.
Месеци пред повикот до НАТО, Александар Вучиќ ги обвини Хрватска, Албанија и Косово дека „формирале воен сојуз за да ја нападнат Србија во одреден момент“.
Властите на Хрватска и Албанија, две членки на НАТО, како и на Косово, постојано ги отфрлаат обвинувањата на Вучиќ, потсетувајќи дека не е формиран воен сојуз, туку е потпишана декларација во областа на одбраната и безбедноста.
Басенер забележува дека не може да ја одвои поканата на Белград за НАТО од „прегреаната реторика“ на Вучиќ за „подготовка за напад“ и одбрана на територијалниот интегритет на Србија.
„Сметам дека е апсурдно да се проектираат експанзионистички планови насочени кон Србија од тој договор за одбрана, кој се чини дека е базиран на програмата за агресивно оружје на Србија“, додаде тој.
Одржување на присуството на КФОР во Косово како можен мотив
Најавата за заедничката вежба следеше еден ден по средбата во Белград на претседателот на Србија со командантот на Здружената команда на силите на НАТО во Неапол, адмиралот Џорџ Викоф.
Вучиќ објави дека на таа средба ја нагласил важноста на КФОР за мирот и заштитата на Србите на Косово.
„Веројатно има многу врска со интересот на Вучиќ за одржување на присуството на КФОР“, оценува Басенер, коментирајќи ја поканата на Белград до НАТО за воена вежба.
Меѓу другото, КФОР е одговорен за безбедноста на границата меѓу Косово и Србија, додека двете соседни земји сè уште имаат напнати односи.
А во последните денови имаше извештаи дека САД го преиспитуваат своето воено присуство во Европа, вклучително и во Косово, додека Пентагон ниту потврдува ниту негира каков било можен план.
Продолжување на „балансирањето“
Басенер ја гледа поканата на Белград во НАТО како обид на Вучиќ дополнително да „ја демонстрира својата способност да спроведува геополитичка арбитража меѓу САД, Кина и Русија, како и други актери - Турција, Израел, земјите од Заливот.
„Додека оваа вежба се спроведува со НАТО, мислам дека Вучиќ го има предвид и Вашингтон“, смета Басенер.
Басенер додава дека Вучиќ, исто така, продолжува да „си игра со ЕУ“ преку проширувањето и дијалогот меѓу Белград и Приштина.
Србија е кандидат за членство во Европската Унија, под чие покровителство преговара за нормализација на односите со Косово, кое прогласи независност од Белград во 2008 година.
Како кандидат за членство во ЕУ, Србија во последните години ја интензивира соработката со Кина преку купување оружје од таа земја.
Исто така, не се откажува од своите блиски врски со Русија и не ја следи политиката на ЕУ за воведување санкции врз таа земја за нејзината четиригодишна инвазија на Украина.
Благоје Граховац оценува дека Белград е „склоен кон манипулации“ итн. и го гледа Поканата за НАТО е манипулација.
Што беше исклучено од мораториумот?
Србија официјално не го укина мораториумот за одржување воени вежби со странски партнери, воведен во февруари 2022 година по почетокот на руската инвазија на Украина.
Но, имаше исклучоци, како што се воените вежби „Платински волк“ во 2023 и 2025 година, кои беа одржани со вооружените сили на Соединетите Американски Држави и неколку други членки на НАТО.
„Ова зборува за важноста на соработката со САД за српските вооружени сили“, рече српскиот министер за одбрана Братислав Гашиќ во јули 2025 година.
Потоа се сретна со заменик-помошникот секретар за одбрана на САД, Дејвид Бејкер.
Исто така, во април 2025 година, беше одржана заедничка инженерска обука за припадниците на српските вооружени сили и Националната гарда на Охајо.
Во ноември 2023 година, претседателот на Србија објави дека ќе испрати барање до Владата на Србија повторно да ја разгледа одлуката за одржување заеднички вежби со НАТО.
Сепак, не е познато дали следело такво барање, што Вучиќ потоа го објави за време на обраќањето со тогашниот секретар на НАТО, Јенс Столтенберг.
Покрај вежбите со вооружените сили на САД, во кои учествуваа и некои други членки на НАТО, српската армија одржа и воени вежби со кинеската армија.
Во јули 2025 година, во кинеската покраина Хебеј на северот од таа земја беше одржана десетдневна обука на специјални единици на армиите на Србија и Кина, и покрај предупредувањето од Брисел до Белград.
Тоа беше првата заедничка воена обука меѓу Кина и Србија.
За разлика од претходните години, од 2022 година немаше заеднички вежби меѓу Србија и Русија и Белорусија.
Србија беше критикувана од Европската Унија за заедничките вежби со тие земји.
Затоа Белград го откажа учеството во руско-белоруско-српските вежби во 2020 година, бидејќи тие се одржаа во Белорусија во време кога таа земја беше потресена од политичка криза по претседателските избори.