Вести
Управа за извршување санкции: Осудениот за убиството на Мартин Нешковски е на лекување
Управата за извршување санкции, по објавувањето на информации дека осудениот за убиството на мартин Нешковски - Игор Спасов е пуштен од затвор, соопшти дека „осудениот Спасов е на лекување заради дијагностицирање на влошена здравствена состојба и треба да се врати на издржување на казната на 6 август годинава во КПД Идризово“.
„Поради сомневање за влошување на здравствената состојба, на барање на КПД Идризово, по претходно доставена молба од осудениот и приложена медицинска документација, на осудениот му се одобрува прекинот на казната од 22.06.2018 до 07.07.2018 година. Во медицинскиот наод е наведено дека актуелната здравствена состојба кај осуденото лице се следи суспектен наод на липоматозна туморозна формација која дијагностички треба да се потврди, а заради која прекинот на казната е одобрен“, се наведува во соопштението од Управата за извршување санкции при Министерството за правда.
На 5-ти јули годинава, Основниот суд Штип го известил КПД Идризово дека на барање на осудениот, на истиот му се продолжува прекинот на казната, и тој ќе се врати на доиздржување на казна затвор во КПД Идризово на 6 август годинава.
„Барањата на осудените лица или на казнено-поправните установи кои се однесуваат на влошена здравствена состојба или потреба од клинични испитувања, се предмет на одобрување на прекин на казната од страна на Управата за извршување на санкциите и надлежните судови. Прекинот на издржување на казната не се засметува во издржаниот дел на казната“, се вели во соопштението.
види ги сите денешни вести
Макрон предлага средба на Г7 со Русија и Данска за прашањето на Гренланд
Францускиот претседател Емануел Макрон предложи да се одржи состанок во Париз во четврток, 22 јануари меѓу земјите од Г7, Русија и Данска, изјави американскиот претседател Доналд Трамп. Трамп рече дека предлогот бил наведен во приватни текстуални пораки разменети меѓу двајцата лидери, кои ги сподели на својата платформа Truth Social.
Елисејската палата ја потврди автентичноста на пораките за ДПА. Во пораките објавени на Truth Social, Макрон ги споменува барањата на Трамп, САД да го стекнат Гренланд од Данска, пишувајќи:
„Не разбирам што правите на Гренланд“.
Трамп тврди дека контролата на САД врз најголемиот остров во светот е неопходна за потребите на САД и глобалната безбедност. Неговите европски сојузници во НАТО, меѓу кои е и Данска, категорично се спротивставуваат на ова.
Трамп ќе биде во Европа за Светскиот економски форум во Давос, каде што треба да зборува во среда. Макрон - како актуелен претседател на Групата седум западни индустријализирани земји - предложи да закаже состанок на силите на Г7, плус Данска, Русија, Украина и Сирија, за четврток попладне во Париз. Потоа го покани Трамп на вечера со него.
Г7 се состои од Канада, Франција, Германија, Италија, Јапонија, Обединетото Кралство и САД. Од 1998 до 2014 година, Русија исто така беше членка на групата, и тогаш беше позната како Г8. Беше исклучена по анексијата на Крим во 2014 година. Пораката на Макрон до Трамп ги нагласува областите каде што Франција и САД соработуваат.
„Целосно се согласуваме за Сирија. Можеме да направиме големи работи во врска со Иран.“
Во Сирија, Франција работи со САД за промовирање на единство и територијален интегритет на Сирија и за обезбедување почитување на прекинот на огнот и останува лојална на своите сојузници во борбата против терористичката милиција Исламска држава. Во врска со Иран, кој оваа година беше потресен од национални протести, Франција ги повика иранските власти да ги почитуваат основните слободи. Гренланд е во фокусот на меѓународната дипломатија.
Сепак, следните неколку дена ќе бидат видливи за бран дипломатски активности околу Гренланд, а не за Блискиот Исток. Трамп изјави дека „состанок на различните страни“ во врска со неговиот предлог за Гренланд ќе се одржи во Давос. Тој рече дека разговарал за средбата со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, во телефонски разговор.
Во друга очигледно приватна порака објавена на платформата Truth Social на Трамп рано денеска (20 јануари) Руте напиша дека е „посветен на наоѓање пат напред во врска со Гренланд“.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц во понеделник изјави дека очекува да се сретне со Трамп во Давос за да разговара за спорот со Гренланд.
Гренланд е автономна територија што ѝ припаѓа на Данска. Со население од нешто помалку од 57.000, Гренланд постојано повторува дека не сака да стане дел од САД. Сојузниците на НАТО, исто така, велат дека Гренланд не треба да биде преземен од САД за да се заштити Арктикот.
Румен Радев поднесе оставка од претседател на Бугарија
Претседателот на Бугарија, Румен Радев, поднесе оставка од функцијата.
Ова тој го соопшти во вонредно телевизиско обраќање во понеделникот, најавувајќи дека официјално оставката ќе ја достави следниот ден, во вторник.
Ваквата вест доаѓа во време на чести коментари во јавноста дека претседателот се подготвува да ја предводи својата партија, со која ќе се кандидира на претстојните предвремени парламентарни избори.
За време на својот говор, тој не кажа директно дали ќе го стори тоа.
„Денес, за последен пат, ви се обраќам како претседател на нашата Бугарија“, рече тој.
Радев го обвини „злобниот модел на управување“ и олигархијата за фактот што „Бугарите престанаа да гласаат“, „не се потпираат на медиумите и правдата“ и за „преплавување на плоштадот“ во 2020 и 2025 година.
Според него, со заедничката влада на ГЕРБ и Продолжуваме со промените – Демократска Бугарија (ПП-ДБ) од 2023 година, разликата помеѓу корумпираните луѓе и борците против корупцијата беше избришана.
„Бугарија го заврши процесот на својата европска интеграција, за што сите редовни и привремени влади работеа напорно [во текот на изминатите 9 години]. Сега сме членки на Шенген и еврозоната. Прашањето е зошто постигнувањето на овие цели не донесе стабилност и задоволство“, додаде тој.
Тој, исто така, ги критикуваше пратениците за отфрлање на неговиот предлог за референдум за воведување на еврото од 1 јануари 2026 година.
„Денешната политичка елита ги предаде надежите на Бугарите. Две третини од граѓаните повеќе не гласаат. Потребен е нов општествен договор. Нашата демократија нема да преживее ако ја оставиме на корумпирани луѓе, компромисисти и екстремисти. Тоа зависи од личната посветеност на секој од нас. Вашата доверба ме обврзува да ја заштитам државноста, институциите и нашата иднина“, рече Радев.
Тој додаде дека „ова е пресвртница во психологијата на народот“.
„Затоа, време е да се стави крај на помирувањето, рамнодушноста и индивидуалното спасение. Да се напуштат поделбите што нè закотвуваат во минатото“, додаде Радев.
Откако официјално ќе ја поднесе оставка, потпретседателката Илијана Јотова треба да ја преземе неговата функција до крајот на својот мандат кој истекува на крајот од годината.
„Убеден сум дека Илијана Јотова ќе биде достоен шеф на државата и сакам да ѝ се заблагодарам за нејзината поддршка во текот на овие девет години“, додаде Радев.
„Нè очекува битка за иднината на татковината. Подготвени сме, можеме и ќе успееме“, додаде тој, пред да го заврши својот говор.
Оставката на претседателот доаѓа неколку недели пред претстојните предвремени избори, кои ќе се одржат кон крајот на март или почетокот на април. Новите избори следуваат откако владата составена од ГЕРБ, Бугарската социјалистичка партија (БСП), Има таков народ (ИТН) и Движењето за права и слободи (ДПС), која Радев често ја критикуваше, поднесе оставка по масовните протести во декември 2025.
Досега, Радев се изјаснуваше против моделот на корупција и споделуваше конзервативни и проруски ставови.
Во 2020 година, тој ги поддржа протестите против третата влада на ГЕРБ со премиерот Бојко Борисов и против тогашниот главен обвинител Иван Гешев.
Во 2021 година, Радев беше повторно избран на функцијата. По почетокот на војната на Русија против Украина во 2022 година, тој често заземаше проруски позиции. Исто така, ги делеше истите ставови со конзервативните политичари од Европа.
За време на неговиот втор мандат, Радев продолжи да се спротивставува на Борисов и лидерот на ДПС, Дељан Пеевски, кој беше санкциониран за корупција од страна на САД и Велика Британија. Радев е во конфликт со Пеевски од почетокот на 2024 година, при што двајцата разменуваат обвинувања за корупција.
Противниците на Радев често го обвинуваат за договорот за снабдување со гас со руската компанија „Боташ“, кој Бугарија го склучи за време на неговата привремена влада. Тој ја обврзува Бугарија да ѝ плаќа на Турција околу 1 милион лева (речиси 500 илјади евра) дневно како надоместок за пристап до нејзината инфраструктура за пренос на природен гас.
Во мај 2025 година, Радев иницираше нелегален референдум за усвојување на еврото. Парламентот го отфрли неговото барање, а на 1 јануари 2026, Бугарија официјално се приклучи на еврозоната.
Во ноември лани, претседателот навести дека можеби ќе формира своја партија бидејќи „луѓето насекаде го бараат тоа“. Во исто време, тој се дистанцира од сите политички и граѓански движења за кои во последните години се шпекулираше дека се основаат за таков политички проект во иднина.
На крајот од годината, Радев рече дека ќе ја претстави својата партија „кога најмалку се очекува“.
Европската комисија порача дека има контрамерки ако САД воведат царини за Гренланд
Европската комисија има контрамерки на располагање доколку американската администрација ги спроведе своите закани и воведе дополнителни царини за поединечни земји-членки на ЕУ, изјави во понеделник портпаролот на Комисијата, Олоф Гил. Но, исто така, тој нагласи дека европските институции се „воздржани“ и се залагаат за консултации.
„Имаме средства на располагање и сме подготвени да ги искористиме за да ги заштитиме нашите економски интереси“, рече Гил, додавајќи дека ЕУ е за консултации наместо за ескалација.
Тој потврди дека европската страна е „во постојани консултации со американската страна“ на сите нивоа, вклучително и на политичко, со цел да се најде решение.
Потпретседателот на Европската комисија, Стефан Сежурне, оцени дека заканата на американскиот претседател Доналд Трамп за воведување дополнителни царини за европските земји е „школкси пример за принуда“.
„Она што го доживуваме е школски пример за принуда. Можеби првиот чекор е Европската комисија да препознае дека се користи трговски инструмент, во овој случај царини, за да нè уценуваат да се откажеме од Гренланд. Ова е школски случај, а дефиницијата за принуда е многу јасна во европските текстови“, изјави Сежурне за француско радио.
Лансирањето на европскиот „инструмент против принуда“ го побара францускиот претседател Емануел Макрон кратко откако американскиот претседател објави дека ќе воведе царини за одредени европски земји бидејќи тие јавно се спротивставија на неговите напори да ја преземе контролата врз Гренланд и испратија воен персонал на островот за поддршка на Данска и за присуството на НАТО.
Ова е инструмент на Унија во областа на трговијата и надворешната политика што ѝ овозможува на ЕУ да одвраќа, да одговара и да се спротивставува на економската принуда од трети земји против целата Унија или нејзините земји-членки. Инструментот стапи на сила во декември 2023 година, но досега ниту една не беше активиран.
Претседателот на САД се насочи кон осум европски земји: Данска, Финска, Франција, Германија, Холандија, Норвешка, Шведска и Велика Британија.
На 18 јануари, овие земји излегоа со заедничка изјава во која наведоа дека „царинските закани ги поткопуваат трансатлантските односи и ризикуваат опасна спирала надолу“.
Кризата во односите меѓу ЕУ и САД околу Гренланд ќе биде разгледана од шефовите на држави и влади на итен самит свикан од претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста, во четврток, 22 јануари.
ЕУ има пакет контрамерки на располагање
Доколку дипломатијата не успее, ЕУ би можела да го оживее пакетот контрацарини од 93 милијарди евра насочени кон листа на американски индустриски и земјоделски производи опфатени со итни мерки – од јахти до соја.
Пакетот беше подготвен минатата пролет, откако американскиот претседател во април најави високи царини. Мерките беа привремено суспендирани откако Трамп и претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, постигнаа договор за трговските односи.
Портпаролот на Европската комисија потврди дека суспензијата на пакетот автоматски ќе истече на 6 февруари, што значи дека контрацарините ќе стапат на сила следниот ден, освен ако ЕУ не одлучи да ја продолжи суспензијата.
Германскиот министер за финансии Ларс Клингбаил рече дека Европејците нема да дозволат да бидат уценувани и предупреди оти ЕУ има „широк спектар на опции“ за да одговори на заканите на Трамп.
„Имаме царински договор во Европскиот парламент кој треба да се ратификува и за кој сè уште не е донесена одлука. Засега е на чекање. Во Европската унија усвоивме контрамерки кои не можат да се продолжат и би можеле да стапат во сила на почетокот на февруари“, рече германскиот министер за финансии пред состанокот на министрите одговорни за економски и финансиски прашања.
Тој нагласи дека мерките сега мора да се анализираат и подготват во случај претседателот Трамп да воведе царини, но додаде дека сè уште верува во дијалог со САД.
„Не сакаме ескалација, не бараме ескалација, но сме подготвени за моментот кога ќе се случи“, рече Клингбаил.
Германскиот министер се обрати пред новинарите заедно со својот француски колега Роланд Лескир, кој оцени дека Европејците денес живеат „на непозната територија“.
„Никогаш порано не сме биле сведоци на она што се случува сега. Сојузник и пријател од 250 години размислува за воведување царини. Не ни се допаѓаат царините, но особено не ни се допаѓа нивната употреба како геополитичко оружје“, рече францускиот министер.
Тој додаде дека Европа мора да биде силна и да се погрижи заканите да не станат реалност.
„За да го постигнеме тоа, мора да покажеме дека сме подготвени да ги користиме сите инструменти што ни се на располагање – без разлика дали станува збор за царини, трговски договори или мерки против економска принуда“, нагласи Лескир.
Францускиот министер потврди дека се работи интензивно со другите земји-членки во пресрет на самитот закажан за 22 јануари, со цел ЕУ да може да излезе со единствен став за американските царини.
Заменик-министерот за образование поднесе оставка
Заменик министерот за образование, Лулзим Алиу, поднел неотповиклива оставка од функцијата, информираше тој преку социјалните мрежи.
Алиу објави и фотографија од оставката поднесена до премиерот Христијан Мицкоски, наведувајќи дека во овој период е најсоодветно да го продолжи својот придонес во академското поле.
„Мојата оставка доаѓа како одраз на моја лична и професионална анализа, ценејќи дека во овој период е најсоодветно да го продолжам својот придонес во академското поле, во мојата истражувачко-научна работа, како и посветеност кон семејството“, пишува во оставката што ја објави Алиу со датум од 19 јануари.
Алиу е кадар на Алтернатива, едната од партиите што се дел од албанската владејачка коалиција ВРЕДИ.
Претседател на Алтернатива беше актуелниот собраниски спикер Африм Гаши кој се повлече од лидерската позиција бидејќи пред да биде избран за претседател на парламентот. На почетокот на декември, на чело на Алтернатива застана Беким Сали, кој неодамна беше избран и за министер за евроинтеграции и прв вицепремиер во Владата предводена од Мицкоски.
Алиу во оставката упатува благодарност и до партијата и до Владата за можноста да ја извршува функцијата заменик-министер за образование и наука.
Тој беше изгласан за заменик-министер во јули 2024, по формирањето на Владата од ВМРО-ДПМНЕ, ВРЕДИ и ЗНАМ.
Истата функцијата тој ја извршуваше и во 2022 и 2023 година, период кога Алтернатива беше дел од Владата предводена на Димитар Ковачевски, која ја сочинуваа СДСМ и ДУИ.
Во периодот помеѓу двата мандати како заменик-министер, Алиу беше продекан за образование на Педагошкиот факултет „Св. Климент Охридски“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, каде стана редовен професор во 2020 година.
Русија продолжува да го напаѓа енергетскиот сектор на Украина, Киев ја пренасочува енергијата
Русија продолжи со нападите врз енергетскиот сектор на Украина во текот на изминатата ноќ, додека Киев се обидува да го забрза пренасочувањето на снабдувањето со електрична енергија кон тешко погодените области на истокот на земјата од своите нуклеарни централи на западот.
Оваа зима, Русија не ја крие својата стратегија да ги таргетира веќе оштетените електрични мрежи и електрани на Украина, како и топланите преку кои со греење и топла вода се снабдуваат многу, ако не и со повеќето, згради во Киев и други украински градови.
Во утринските часови во понеделникот во руските напади беше погоден регионот Одеса, оштетувајќи ја енергетската и гасната инфраструктура при што е повредено најмалку едно лице, соопштија регионалните власти.
Олег Кипер, началник на регионалната воена администрација на Одеса, додаде дека дрон погодил повеќекатна станбена зграда во овој град.
ДТЕК, најголемата приватна енергетска компанија во Украина, соопшти дека електраната што се наоѓа Одеса е „значително“ оштетена во нападот, оставајќи речиси 40.000 домаќинства без електрична енергија.
Во вториот по големина град во Украина, Харкив, Русија со четири ракети погоди критичен инфраструктурен објект, предизвикувајќи значителна штета, изјави во понеделникот градоначалникот Игор Терехов.
Во Киев, работниците во комуналните претпријатија продолжуваат да работат на враќање на топлинската енергија во зградите што останаа без греење по нападот врз главниот град на 9 јануари.
Градоначалникот на Киев, Виталиј Кличко, рече дека ситуацијата останува предизвикувачка поради ниските температури кои достигнуваат и до минус 20 степени Целзиусови. Итните прекини на електричната енергија продолжуваат, додека вонредната состојба останува на сила во украинскиот главен град, додаде тој.
Украинскиот министер за енергетика, Денис Шмихал, рече дека Украина ќе работи на подобрување на преносот на електрична енергија од западниот дел на земјата до нејзините источни региони кои се „гладни“ за енергија поради руските напади врз енергетската инфраструктура.
„Ова вклучува поправки и проширување на мрежата. Поставените задачи ќе го намалат времетраењето на прекините на електричната енергија во областите каде што ситуацијата во моментов е најтешка“, напиша Шмихал на Телеграм.
Трите оперативни нуклеарни централи во Украина, кои обезбедуваат поголем дел од електричната енергија на земјата, се наоѓаат на запад, додека термоцентралите во источна Украина, на кои се потпираше овој дел од земјата, се речиси целосно уништени.
Американскиот институт за проучување на војната (ISW) предупреди дека руските сили наводно се подготвуваат да извршат напади со долг дострел врз трафостаниците што ги напојуваат нуклеарните централи на Украина.
„Доколку Русите беа сериозни во врска со завршувањето на војната, тие би се фокусирале на дипломатијата – а не на ракетни напади, прекини на електричната енергија, па дури и на обиди за оштетување на нашите нуклеарни централи“, рече украинскиот претседател Володимир Зеленски во видеообраќање во неделата вечерта.
„Имаме информации за локациите што Русија ги извидуваше во подготовка за нападите. Сè јасно покажува дека дипломатијата не е приоритет за Русија“, предупреди Зеленски.
Руското Министерство за одбрана соопшти дека е насочено кон енергетската инфраструктура што, рече, се користи од страна на украинската војска.
Податоците покажуваат дека руските сили ги интензивираа нападите врз украинската енергетска и гасна инфраструктура на почетокот на есента 2025 година, прекинувајќи го снабдувањето со енергија за време на грејната сезона.
Златото и среброто достигнаа рекордни вредности
Златото и среброто достигнаа рекордни вредности во понеделник, додека повеќето берзи забележаа откако американскиот претседател Доналд Трамп ги оживеа стравувањата од трговска војна со ЕУ, заканувајќи се на неколку европски земји со царини поради нивното противење на купувањето на Гренланд од САД.
Трамп ги разгоре геополитичките тензии овој месец со тоа што инсистира дека Вашингтон ќе ја преземе контролата врз автономниот дански остров, наведувајќи ги потребите за национална безбедност.
Откако разговорите не успеаја да го решат „фундаментално несогласување“ околу островот, американскиот претседател во саботата објави дека ќе воведе нови царини за осум земји поради отфрлањето на неговиот план.
Трамп рече дека од 1 февруари ќе воведе царини од 10 проценти за Данска, Норвешка, Шведска, Франција, Германија, Велика Британија, Холандија и Финска, кои ќе се зголемат на 25 проценти од 1 јуни ако не се согласат со преземањето на Гренланд.
Објавата предизвика непосредна реакција, при што земјите од ЕУ во заедничка изјава наведоа: „Империјалните закани ги поткопуваат трансатлантските односи и ризикуваат опасна спирала надолу“.
Овој потег, исто така, го загрози трговскиот договор што САД и ЕУ го потпишаа минатата година. Германскиот министер за надворешни работи Јохан Вадефул за телевизијата ARD изјави дека не верува оти „овој договор е возможен во сегашната ситуација“.
Помошниците на францускиот претседател Емануел Макрон изјавија дека тој ќе побара од ЕУ против Вашингтон да активира досега некористен „инструмент против принуда“ доколку Трамп ја спроведе својата закана.
Ваквиот инструмент би овозможил ограничувања на увозот на стоки и услуги во ЕУ, пазар од 27 земји со вкупно население од 450 милиони.
Блумберг објави дека членките на ЕУ размислуваат за одмазднички тарифи за американска стока во вредност од 93 милијарди евра.
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, одлучи да свика итен самит на шефовите на држави и влади на ЕУ поради тензиите со САД околу Гренланд.
Кошта најави дека самитот ќе се одржи „во наредните денови“. Точниот датум сè уште не е објавен, бидејќи повеќето европски лидери ќе присуствуваат на Светскиот економски форум во Давос оваа недела. Се очекува и Трамп да присуствува на Форумот.
Заканата од трговска војна меѓу глобалните економски сили ги вознемири пазарите. „Безбедните засолништа“ како што се среброто и златото го продолжија растот што беше забележан по заканите на Трамп кон Иран минатата недела и соборувањето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро.
Златото, клучно безбедно засолниште во време на превирања, достигна рекордно високо ниво од 4.690,59 долари, додека среброто достигна 94,12 долари.
Акциите на берзите во Токио, Хонгконг, Сиднеј, Сингапур, Манила, Мумбаи и Велингтон паднаа, додека пораснаа во Шангај, Сеул, Тајпеј и Бангкок.
Доларот исто така падна, додека раст забележаа вредностите на еврото, фунтата и јенот.
Најмалку 39 загинати во судир на два брзи воза во Шпанија
Најмалку 39 лица загинаа, а 152 други се повредени откако брз воз излета од шините и се судри со друг воз што доаѓаше од спротивната насока во јужна Шпанија, објави државната телевизија RTVE во понеделникот, повикувајќи се на полициски извори.
Несреќата се случила во недела во 19:45 часот во близина на Адамуз во покраината Кордоба, околу 360 километри од Мадрид.
Сообраќањето на повеќе од 200 возови помеѓу Мадрид и јужниот регион Андалузија – вклучувајќи ги и големите градови Кордоба, Севиља и Гранада – беше откажано во понеделник, наведе телевизијата.
Премиерот Педро Санчез ги откажа планираните активности за понеделник, соопштија од неговиот кабинет.
Видео од местото на настанот објавено на социјалните медиуми во неделата покажа како спасувачите ги извлекуваат патниците од превртените вагони. Некои патници излегуваа низ скршените прозорци, додека други беа однесени на носилки.
Причината за несреќата сè уште не е позната, изјави шпанскиот министер за транспорт Оскар Пуенте на прес-конференција на станицата Аточа во Мадрид во неделата.
Без договор помина средбата САД-Украина, нови разговори во Давос
Украинските претставници во неделата ја завршија последната рунда разговори со претставниците на САД без да објават постигнување договор, но Киев соопшти дека дискусиите за планот за прекин на војната на Русија против Украина ќе продолжат на претстојниот Светски економски форум во Давос, Швајцарија.
„Работиме со нашите американски партнери за понатамошно унапредување на мировниот процес“, објави главниот преговарач на Украина, Рустем Умеров, на социјалните мрежи во неделата по дводневните разговори во Флорида.
„Ќе продолжиме да работиме на постигнување праведен и одржлив мир, како и за безбедносни гаранции за Украина и договор за следните чекори“, додаде тој.
Умеров го повтори едно од клучните барања на Киев за мировен предлог – безбедносни гаранции, особено од САД, но и од Европа.
„На Украина ѝ е потребен мир што гарантира безбедност и суверенитет“, наведе тој.
„Суштински“ разговори
Умеров рече дека разговорите – во кои учествувале специјалниот претставник на САД, Стив Виткоф, и зетот на претседателот Доналд Трамп, Џаред Кушнер – биле „суштински“, додавајќи оти учесниците разговарале и за „план за економски развој и просперитет“.
„Се согласивме да продолжиме да работиме на тимско ниво за време на следната фаза од консултациите во Давос“, напиша Умеров, осврнувајќи се на престижниот економски собир што ќе се одржува од 19 до 23 јануари во швајцарското одморалиште.
Трамп се обидува да постигне мировен договор меѓу Русија и Украина, кои ја водат најголемата војна во Европа од Втората светска војна, откако Кремљ ја започна инвазијата во февруари 2022 година.
Во ноември 2025 година, американскиот претседател изврши притисок врз украинскиот претседател Володимир Зеленски да прифати мировен предлог од 28 точки што многумина го сметаа за фаворизирачки за Русија.
Украина и нејзините европски сојузници – предводени од Велика Британија, Франција и Германија – кои се обидуваа да развијат контра-предлог, излегоа со план од 20 точки што повеќе ги отсликува интересите на Киев, особено во однос на безбедносните гаранции и територијалниот интегритет.
Трамп во последните денови тврдеше дека Зеленски, а не рускиот претседател Владимир Путин, го попречува потенцијалниот мировен договор, додека Русија продолжува да извршува ноќни воздушни напади врз украински цивилни и инфраструктурни цели.
Зеленски го отфрли обвинувањето.
„Севкупно, јасно е дека Соединетите Држави сакаат да ја завршат војната утре. И ние сакаме да ја завршиме денес. И тие и ние имаме интерес во тоа. И разбираме дека одложувањето на крајот на војната доаѓа од Русија“, рече тој.
Дипломатија, а не ракетни напади
Во своето видеообраќање доцна навечер во неделата, Зеленски рече дека „ако Русите се сериозни во врска со завршувањето на војната, тие би се фокусирале на дипломатијата – а не на ракетни напади, прекини на електричната енергија, па дури и обиди за оштетување на нашите нуклеарни централи“.
Зеленски посочи дека украинското разузнавање утврдило оти Русија „ги разгледувала“ таквите локации како подготовка за нови воздушни напади.
Главниот град, Киев, продолжува да смрзнува на ниски температури додека Украинците се борат да ги издржат немилосрдните руски напади кои уништија огромни делови од енергетската инфраструктура на земјата.
Повеќе од една недела по особено големиот руски напад на 9 јануари, многу домови во главниот град сè уште се без греење или други комунални услуги.
Кошта свика итен самит на шефовите на држави и влади на ЕУ за Гренланд
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, одлучи да свика итен самит на шефовите на држави и влади на земјите-членки на Европската Унија (ЕУ) поради новонастанатите тензии меѓу ЕУ и САД околу Гренланд.
Кошта рече дека самитот ќе се одржи „во наредните денови“. Точниот датум сè уште не е познат, бидејќи повеќето европски лидери ќе присуствуваат на Светскиот економски форум во Давос оваа недела. Според најавите, на Форумот ќе присуствува и американскиот претседател Доналд Трамп.
Што претходеше?
Во текот на викендот, Антонио Кошта одржа консултации со земјите-членки на ЕУ, за време на кои, како што изјави, беше потврдено „единството во принципите на меѓународното право, територијалниот интегритет и националниот суверенитет, вклучително и единството во поддршката и солидарноста со Данска и Гренланд“.
Претходно, американскиот претседател Доналд Трамп објави дека ќе воведе царини од 10% за стоки увезени од осум европски земји почнувајќи од февруари поради нивното противење на третманот на Вашингтон кон Гренланд. Оваа објава беше дочекана со силна осуда од европските земји.
Осврнувајќи се на консултациите со земјите-членки, Кошта преку социјалните медиуми порача дека царините ќе ги поткопаат трансатлантските односи и се некомпатибилни со трговскиот договор меѓу ЕУ и САД.
Тој, исто така, ја потврди подготвеноста на ЕУ да се брани од каква било форма на принуда, но и нејзината подготвеност да продолжи конструктивна соработка со САД по сите прашања од заеднички интерес.
Откако избувна кризата со царините, американскиот претседател разговараше со британскиот премиер Кир Стармер и генералниот секретар на НАТО, Марк Руте.
Британскиот премиер го повтори ставот дека Гренланд „е дел од Кралството Данска и дека неговата иднина е прашање на Гренландците и Данците“.
„Царините за сојузниците во обид да се обезбеди колективната безбедност на сојузниците на НАТО се сосема погрешни. Секако, за ова ќе разговараме директно со американската администрација“, напиша Стармер на социјалните медиуми.
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, потврди дека разговарал со американскиот претседател по телефон и дека разговорите за Гренланд ќе продолжат на маргините на Форумот во Давос.
Зошто Трамп најавува за царини?
Покрај тоа што се спротивставија на неговите напори да ја преземе контролата врз Гренланд, Трамп ги најави царините бидејќи некои земји испратија и воен персонал на островот за поддршка на Данска и присуството на НАТО.
Данска, заедно со сојузничките земји, спроведе координирани воени вежби во Гренланд со цел зајакнување на безбедноста на Арктикот. Вежбите беа спроведени во соработка со сојузниците на НАТО.
Земјите-членки на Алијансата кои беа таргетирани со предложените американски царини на 18 јануари предупредија дека нивното воведување може да ги загрози односите меѓу сојузниците и да има далекусежни последици.
„Заканите со царини ги поткопуваат трансатлантските односи и ризикуваат опасна спирала надолу. Ќе продолжиме да бидеме обединети и координирани во нашиот одговор. Ние сме посветени на зачувување на нашиот суверенитет“, се вели во заедничката изјава од Данска, Финска, Франција, Германија, Холандија, Норвешка, Шведска и Обединетото Кралство.
Земји од НАТО предупредуваат дека американските царини за Гренланд би можеле да ги загрозат сојузничките односи
Земјите-членки на НАТО кои беа цел на американските царини поради поддршката на Данска за Гренланд предупредија дека објавувањето на царините може да ги загрози односите меѓу сојузниците и да има далекусежни последици.
„Заканите со царини ги поткопуваат трансатлантските односи и ризикуваат опасна спирала надолу. Ќе продолжиме да бидеме обединети и координирани во нашиот одговор. Посветени сме на зачувување на нашиот суверенитет“, се вели во заедничката изјава од Данска, Финска, Франција, Германија, Холандија, Норвешка, Шведска и Обединетото Кралство.
Овие земји ја повторија својата посветеност на зајакнување на безбедноста на Арктикот и оценија дека воената вежба „Арктичка издржливост“, спроведена со сојузниците, ја задоволува оваа потреба и, според нив, не претставува закана за ниту една земја.
„Ние сме во целосна солидарност со Кралството Данска и народот на Гренланд. Надоврзувајќи се на процесот започнат минатата недела, подготвени сме да се вклучиме во дијалог заснован на принципите на суверенитет и територијален интегритет, зад кои цврсто стоиме“, се вели во соопштението од осумте земји-членки на Алијансата.
Претседателот на САД, Доналд Трамп, на 17 јануари објави дека ќе воведе царини од 10 проценти за стоки увезени од осум европски земји од февруари поради нивното противење на третманот на Вашингтон кон Гренланд.
Оваа најава беше дочекана со силна осуда од европските земји.
Итен состанок на амбасадорите од земјите-членки на Европската Унија (ЕУ) е свикан за вечерта во недела, 18 јануари. Се очекува амбасадорите да ги презентираат ставовите на своите влади за време на состанокот, но не се очекуваат конкретни одлуки.
Канцеларијата на францускиот претседател Емануел Макрон потврди дека Франција ќе побара активирање на таканаречениот европски „инструмент против принуда“ во случај САД да воведат царини.
Што е „инструментот против принуда на ЕУ?“
Тоа е инструмент на Европската Унија во областа на трговијата и надворешната политика што ѝ овозможува на ЕУ да одвраќа, да одговара и да се спротивставува на економската принуда од трети земји врз целата Унија или нејзините земји-членки.
Инструментот може да се активира ако трета земја користи трговски, инвестициски или други економски мерки за да изврши притисок врз ЕУ или земја-членка да промени одредена политика или одлука, или ако таквите мерки претерано се мешаат во суверените избори на ЕУ или нејзините земји-членки.
Инструментот стапи на сила во декември 2023 година, но сè уште не е активиран.
Зошто Трамп се заканува со царини?
Американскиот претседател објави царини за некои европски земји бидејќи тие јавно се спротивставија на неговиот обид да ја преземе контролата врз Гренланд и испратија воен персонал на островот во поддршка на Данска и присуството на НАТО.
Данска, заедно со своите сојузници, спроведе координирани воени вежби во Гренланд со цел зајакнување на безбедноста на Арктикот. Овие вежби беа спроведени во соработка со своите сојузници.
На 14 јануари, Данска започна со испраќање засилувања и распоредување воени сили во Гренланд, на кои им се придружија и други европски земји, вклучувајќи ги и земјите кои сега се цел на американските царини.
Мултимедија
Најпосетени
Во Косово започнува спроведувањето на законот за сообраќај и странци, и покрај противењето на Србите
2Министерство за здравство: Предлог-законот за пушењето е заштита на правото на здраво работно место
3Забрането пушење во автомобил со дете и на поткаст. Какви други рестрикции носи новиот закон?
Што треба да знаете