Таа е една од најголемите железнички мрежи во светот, вработувајќи околу 700.000 луѓе и управувајќи со 85.000 километри пруга што спојува 11 временски зони, превезувајќи милиони патници и милиони тони товар секоја година.
И е на пат кон банкрот.
Руски железници, државниот монопол што е водечка транспортна компанија во земјата, голем економски мотор и составен дел од животот на Русите, е во длабоки финансиски проблеми.
Состојбата е толку хаотична што владата се бори да спречи нејзините проблеми да се продлабочат. Меѓу мерките: присилна продажба на стаклен, модерен московски облакодер вреден 2 милијарди долари што компанијата го купи пред две години - трошејќи околу една осмина од својот буџет во процесот.
Хаосот се должи на мешавина од фактори, некои надворешни, некои внатрешни. Целосната војна против Украина е главна причина, при што обемот на товар и приходите се намалуваат бидејќи војската го троши сообраќајот и распоредите за да испраќа луѓе и опрема на фронтот.
Компанијата е исто така заглавена под огромен долг проценет на околу 51 милијарда долари, а е влошен од високите каматни стапки што ги наметнува Централната банка, додека се бори да ја ограничи инфлацијата.
Со оглед на тоа што војната се приближува кон својата петта година, проблемите на компанијата се исто така симптом на поголемите економски проблеми на Русија.
„Оваа криза во Руските железници е еден од факторите [што произлегуваат од] забрзувањето на инфлацијата во руската економија“, рече Игор Липсиц, руски економист кој сега живее надвор од земјата.
„Што значи ова? Приходите се пониски, царините се повисоки, цените растат, инфлацијата се забрзува, а луѓето стануваат осиромашени“, изјави тој за Current Time. „Ова е она што го гледаме во кризата во Руските железници“.
„Последици од војната“
Со најголемиот дел од раскошната советска железничка мрежа како наследство, Руските железници беа создадени во 2003 година, за време на првиот мандат на претседателот Владимир Путин, како акционерско друштво во државна сопственост, и добија речиси монопол врз товарниот и патничкиот сообраќај. Мрежата е најдолга во светот по САД и Кина.
Под водство на претседателот на компанијата, Владимир Јакунин, Руските железници го рационализираа работењето, отпуштајќи стотици илјади вработени и инвестирајќи во нови локомотиви и вагони.
Поранешен офицер на КГБ, дипломат и жител на Санкт Петербург, Јакунин е познат како близок пријател на Путин, како и сосед на рускиот претседател во изградба на недвижнини, оддалечени селски куќи, познати како „Озеро Колектив“.
За време на неговото водство на компанијата, неговиот син бил учесник во зделки со недвижнини кои сомнително личеле на инсајдерско тргување.
Јакунин бил санкциониран од Западот и означен како член на внатрешниот круг на Путин откако Русија го зазеде Кримскиот Полуостров во Украина во 2014 година.
Една година подоцна, тој бил сменет, веројатно поради срамни откритија за луксузни недвижнини во сопственост на офшор компании - документирани од антикорупцискиот крстоносец Алексеј Навални - или откритија за инвестициите на неговиот син, особено во Велика Британија.
Руските железници продолжија да се прошируваат и да се задолжуваат многу по заминувањето на Јакунин.
Како што беше за целата руска економија, инвазијата на Украина беше системски шок и за железничкиот гигант. Западните санкции ги нарушија трговските текови. Извозот на суровини на Запад и на други места се забави. Кина се вклучи да ги замени западните компании.
Руските железници се задолжија повеќе за да помогнат во преориентирањето на своите железнички операции.
Во 2024 година, владата нареди воените возови што превезуваат луѓе и опрема да добијат приоритетен статус на железничката мрежа. Тоа им наштети на товарните пратки и приходите за компанијата.
Во споредба со 2021 година, пред инвазијата, Руските железници испорачаа 4 проценти помалку товар во 2024 година, според „Новаја газета Европа“ - најмал обем на товарен превоз од 2009 година за време на глобалната економска криза.
„Во моментов, воениот товар сочинува голем дел од пратките на Руски железници. Но, покрај фактот дека значителен дел, а не е јасно колку, паѓа на Руски железници, тој секако влијае на самиот распоред на возовите“, рече Андреј Јаковлев, истражувач во Центарот Дејвис на Универзитетот Харвард.
„Доста [клиенти] сега се жалат на неуспехот на Руските железници да испорачаат товар на време. А објаснувањето за ова е генерално поврзано со фактот дека воениот товар е приоритет“, рече тој. „Сето ова, секако, е последица на војната“.
Со оглед на важноста на компанијата за целокупната економија на Русија - нејзиното работење учествува со 2,5 проценти од БДП на Русија - таа е широко сметана за субјект кој е „преголем за да пропадне“: Владата не може и нема да дозволи да банкротира.
Одржување на возовите во движење
Владините претставници размислуваат за неколку опции за спасување на компанијата, вклучително и зголемување на тарифите за товар, зголемување на субвенциите или намалување на даноците, според Ројтерс, кој цитираше две лица запознаени со дискусиите.
Сепак, зголемувањето на цените на превозот би било проблематично; тоа би ги зголемило трошоците за други компании со ограничени пари и долгови, особено во секторите за суровини како јаглен или земјоделство. Претворањето на нејзините долгови во акции во компанијата е исто така предмет на разгледување.
Но, во меѓувреме, нејзините проблеми се шират и на други места во економијата. Нејзините главни доверители вклучуваат други државни субјекти како што е ВТБ, втората по големина банка во земјата.
„Ако Руските железници не можат да платат камата на своите кредити и да ги вратат, тоа значи проблеми за финансиската стабилност на ВТБ“, рече Јаковлев. „А ВТБ е една од системските банки во Русија. Значи, тоа е синџир каде што едната алка ја влече другата.“
„Со сегашната стапка на деградација, руската железничка индустрија ќе продолжи да се урива само додека државата може да ја поткрепи преку присилни кредити од државните банки, директни инфузии на готовина или едноставни отписи на долгови“, рече Џеф Хоун, истражувач на Лондонската школа за економија, во статија објавена минатиот месец.
