Вести
Фрлени факели кон резиденцијата на Нетанјаху
Израелската полиција уапси тројца осомничени откако беа фрлени факели кон приватната резиденција на премиерот Бенјамин Нетанјаху во крајбрежниот град Цезареја, објави Асошиејтед прес. Во меѓувреме, во израелските воздушни напади врз Газа во текот на ноќта и денеска (17 ноември) загинаа 12 лица, според тамошните медицински претставници.
Властите соопштија дека Нетанјаху и неговото семејство не биле во резиденцијата и дека нема повредени. Полицијата не објави детали за осомничените кои стојат зад фрлањето на факелите, но официјалните лица посочија на „домашните политички критичари“ на Нетанјаху.
Израелскиот претседател Исак Херцог, го осуди инцидентот и предупреди на „ескалација на насилството во јавната сфера“.
Нетанјаху се соочи со повеќемесечни масовни протести поради неговото справување со заложничката криза предизвикана од нападот врз Израел од страна на Хамас на 7 октомври 2023 година - која САД, ЕУ и други земји ја сметаат за терористичка организација - што ја разгори војната во Газа.
Критичарите го обвинуваат Нетанјаху за пропусти во безбедноста и разузнавањето што го овозможија нападот, како и за неуспехот да се постигне договор со Хамас за ослободување на голем број заложници кои сè уште се во Газа. Израелците повторно се собраа во Тел Авив во саботата навечер барајќи договор за прекин на огнот со што би се вратиле на заложниците.
Министерот за правда, Јарив Левин, во меѓувреме, го искористи нападот за да повика на обновување на неговите планови за реконструкција на судството во Израел, што предизвика повеќемесечни масовни протести пред војната и кои сè уште предизвикуваат длабоки поделби.
„Дојде време да се пружи целосна поддршка за обновувањето на правосудниот систем и системот за спроведување на законот и да се стави крај на анархијата, дивеењето и обидите да му се наштети на премиерот“, рече тој во изјавата.
Поддржувачите велат дека промените во судството имаат за цел зајакнување на демократијата преку ограничување на овластувањата на неизбраните судии и пренесување на поголема моќ на избраните функционери.
Противниците го гледаат предлогот како заробување на власта од страна на Нетанјаху, кому му се суди по обвиненија за корупција и напад врз клучниот ревизор.
Опозицискиот лидер Јаир Лапид, во објава на платформата Х рече дека „остро го осудува“ фрлањето факели кон домот на Нетанјаху, а истовремено го отфрла предлогот на Левин.
„Левин треба да си оди дома со остатокот од оваа неодговорна влада“, напиша Лапид, додавајќи дека „нема да му биде дозволено да го претвори Израел во недемократска држава“.
Ноќни напади во центарот на Газа
Во нападот на Израел врз Газа во текот на ноќта загинаа шест лица во Нусејрат и уште четворица во Буреи, два бегалски кампа изградени во централна Газа кои датираат од војната во 1948 година, кога е создаден денешен Израел, извести Министерството за здравство на Газа кое е под контрола на Хамас.
Уште две лица загинаа во нападот на главниот автопат што се протега од северот кон југот на Газа, соопшти болницата „Ал Акса“ во централниот град Деир ал Балах, која ги прими сите 12 тела, пренесува агенцијата Асошиејтед прес.
Војната меѓу Израел и Хамас започна откако палестинските милитанти го нападнаа Израел на 7 октомври 2023 година, убивајќи околу 1.200 луѓе - главно цивили - и киднапирајќи 250 други. Во Газа се уште има околу 100 заложници, а се верува дека една третина од нив се мртви.
Министерството за здравство на Газа соопшти дека околу 43.800 Палестинци биле убиени во војната. Министерството не прави разлика меѓу цивили и борци, но рече дека повеќе од поовина од загинатите се жени и деца.
Околу 90 отсто од населението на Газа кое броеше 2,3 милиони е раселено, а големи области се срамнети со земја во израелските бомбардирања и копнени операции.
Во четвртокот, десетте избрани членки на Советот за безбедност на ОН расправаа за нацрт-резолуција со која се бара „итен, безусловен и траен прекин на огнот“ во Газа. САД, најблискиот сојузник на Израел, е клучната земја за тоа дали Советот за безбедност ќе ја усвои резолуцијата.
види ги сите денешни вести
Напади на Бејрут додека Израел ги преместува војниците од Газа на границата со Либан
Израелски воздушни напади го погодија центарот на Бејрут рано во среда, 11 март, при што загинаа најмалку четири лица, соопштија официјални лица, додека во меѓувреме расте стравот од израелска копнена офанзива во Либан.
Либанските медиуми покажаа неколку уништени катови од станбена зграда во главниот град. Министерството за здравство првично објави дека уште четири лица се повредени во нападот.
Израелската војска во соопштението наведе дека започнала напади во јужните предградија Дахија во Бејрут, насочени кон командни центри и складишта за оружје на либанската милиција Хезболах, која е во сојуз со Иран.
Либанската национална новинска агенција (ННА) соопшти дека нападите продолжиле и на југот од земјата и во источната долина Бека, каде што официјални лица изјавија дека најмалку 14 лица се убиени, а 29 други се повредени.
Хезболах соопшти дека неколку пати во текот на ноќта нападнале израелски војници во јужен Либан со ракети. Додека прекуграничните напади продолжуваат, началникот на Генералштабот на израелската војска, Ејал Замир, наредил преместување на војниците од Појасот Газа на границата со Либан.
Бригадата Голани, која е постојано распоредена во Појасот Газа од почетокот на конфликтот меѓу Израел и Хамас пред две и пол години, ќе биде преместена на север за да ја зајакне Северната команда на Израел.
Хезболах започна целни напади врз Израел пред околу една недела како поддршка на Техеран, во услови на заедничката американско-израелска офанзива во Иран.
Нападите се први по договорот за прекин на огнот со Израел кој стапи во сила во ноември 2024 година. И покрај прекинот на огнот, Израел продолжи да напаѓа цели на Хезболах, тврдејќи дека групата не ги почитува условите на договорот и се обидува да се вооружи. Хезболах, пак, го обвини Израел за кршење на прекинот на огнот.
Македонски државјани од Саудиска Арабија, Кувајт и Бахреин се враќаат во земјава
Македонски државјани кои се наоѓаат во Саудиска Арабија, Кувајт и Бахреин, а побарале да бидат евакуирани, денеска, 11 март, од Ријад ќе се вратат во земјава со специјален лет.
За евакуацијатa од Ријад се пријавени 153 патници. Од нив, 96 се од Катар, 33 од Кувајт, 15 од Бахреин и 9 од Саудиска Арабија.
„Имајќи предвид дека нашата земја нема склучено договор за воздушен сообраќај со Кралството Саудиска Арабија, предвидено е авионот да слета на аеродромот во Приштина, по што ќе биде организиран превоз за патниците до Скопје“, соопштија од Министерството за надворешни работи и надворешна трговија (МНРиНТ).
Шефот на дипломатијата Тимчо Муцунски во понеделникот информираше дека во тек е координиран процес на евакуација на македонските државјани од повеќе земји на Блискиот Исток, кој се очекува да биде финализиран до крајот на оваа недела.
Пред неколку дена со лет од Дубаи евакуирани беа 150 патници, од кои 125 македонски државјани, 11 државјани на Косово, 7 на Србија, по двајца државјани на Босна и Херцеговина и на Албанија и по еден државјанин на Германија, Ерменија и на Црна Гора.
Во Обединетите Арапски Емирати остануваат околу 200 македонски државјани кои, како што велат од МНРиНТ, првично се пријавиле за евакуација, но според нивните изјави во овој момент не изразуваат подготвеност да ја реализираат.
Претходно, во неделата 151 патник пристигна на скопскиот аеродром од Обединетите Арапски Емирати со лет на „Флај Дубаи". Повеќето се македонски државјани, еден е од Црна Гора, еден од БиХ, еден од Србија, двајца се од Косово, а четворица се со холандско државјанство.
На 5 март со владиниот авион беа евакуирани шест македонски државјани од Израел, кои полетаа од Шарм ел-Шеик, Египет.
Ваквите акции за евакуација од Блискиот Исток следуваат откако американскиот претседател Доналд Трамп на 28 февруари соопшти дека Вашингтон почнал големи „воени операции“ против Иран, во координација со израелските сили.
Нападите во Техеран беа насочени кон највисоките нивоа на раководството на Исламската Република. Иранскиот врховен лидер, ајатолахот Али Хамнеи, беше убиен во американските и израелските воздушни напади.
Од друга страна, пак, Иран испука стотици ракети и беспилотни летала насочени кон американските воени бази, како и клучни енергетски и комерцијални локации во Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт, Бахреин и Катар – сите американски сојузници.
Се одбележуваат 83 години од депортацијата на македонските Евреи
Еврејската заедница во Република Македонија (ЕЗРМ) и Фондот на холокаустот на Евреите од Македонија ја одбележуваат 83-годишнината од депортацијата на 7144 македонски Евреи во логорот Треблинка.
По тој повод, премиерот Христијан Мицкоски ќе положи цвеќе пред спомен обележјето во поранешниот Монопол во Скопје, а ќе се обрати и на настанот организиран по повод одбележувањето на годишнината.
Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова вчера во Меморијалниот и музејски комплекс „Треблинка“ во Полска, присуствуваше на комеморацијата на Холокаустот на македонските Евреи.
Таа оддаде почит кон жртвите и положи венец пред спомен-обележјето посветено на 7144 македонски Евреи депортирани од фашистичкиот окупатор во логорот Треблинка во 1943 година.
Евреите од Битола, Штип и Скопје, ноќта меѓу 10 и 11 март 1943 година биле собрани во скопскиот Монопол и од таму во три наврати депортирани во логорот Треблинка во окупирана Полска.
Транспортот на Евреите од Македонија започнал на 22 март 1943 година, а до 29 март истата година биле депортирани сите македонски Евреи во Треблинка, од каде никој не се вратил.
За само 14 месеци, од август 1942 до септември 1943 во Треблинка биле убиени 925 илјади луѓе, меѓу кои биле и 7144-те македонски Евреи.
Уставниот суд на Косово го стопираше декретот на Османи за распуштање на собранието
Уставниот суд воведе привремена мерка до 31 март по декретот на претседателката Вјоса Османи за распуштање на Собранието на Косово.
Судот изјави дека одлуката е донесена по службена должност и дека ѝ забранува на претседателката Османа каква било акција поврзана со деретот од 6 март, како и на Собранието на Косово за каква било акција сè додека е на сила привремената мерка.
Судот објави дека мерката останува на сила сè додека не се донесе конечна одлука во овој случај и дека е воведена „за да се спречи непоправлива штета на уставниот поредок на Косово и демократското функционирање на клучните институции во земјата“.
Ова значи дека Османи не може да го објави датумот на нови избори додека е на сила мерката, бидејќи таа го распушти Собранието со декрет што владејачката партија на премиерот Албин Курти, Движењето Самоопределување, го оспори пред Уставниот суд.
На седницата одржана на 5 март, владејачката партија ги претстави двајцата кандидати за претседател: Глаук Коњуфца и Фатмира Колчак-Муљаж, откако претходните разговори меѓу Курти и двете главни опозициски партии - Демократската партија на Косово и Демократскиот сојуз на Косово - за заеднички, консензуален кандидат не дадоа резултати.
Седницата беше прекината поради недостиг на кворум, бидејќи опозициските партии ја напуштија.
Некои правници толкуваат дека Собранието мора да го избере претседателот во рок од 60 дена од почетокот на седницата наменета за избор на претседател.
Поранешниот претседател на Уставниот суд, Енвер Хасани, за Радио Слободна Европа на 6 март изјави дека декретот на претседателката на Косово е „неуставен“.
Според него, Османи немала право да го распушти Собранието, а пратениците имаат 60 дена, почнувајќи од 5 март, за да го изберат претседателот.
Претседателот на Косово се избира со двотретинско мнозинство во првите два круга или со 61 глас во третиот круг, но за да се одржи седницата во салата мора да бидат присутни 80 пратеници.
За опозициските партии, двете фигури презентирани од владејачката партија беа неприфатливи, па затоа инсистираа на политички договор или кандидат околу кој ќе се постигне консензус.
Самата Османи се стремеше кон втор мандат, но никој не ја предложи. За владејачката партија, таа немаше потребна поддршка, додека другите партии сметаа дека таа не го претставува единството што се очекува од претседателот на државата.
ЕK го претстави планот за мали нуклеарни реактори до 2030 година
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ги најави своите планови за проширување на производството на нуклеарна енергија, вклучително и распоредување на мали модуларни реактори во ЕУ за да се обезбеди климатски прифатливо снабдување со електрична енергија.
„Во последните години, гледаме глобално оживување на нуклеарната енергија и Европа сака да биде дел од тоа. Затоа денес презентираме нова европска стратегија за мали модуларни реактори“, рече фон дер Лајен на вториот меѓународен самит за нуклеарна енергија во Булоњ-Бијанкур во близина на Париз.
Нејзината цел е да има оперативни мали реактори во Европската Унија до почетокот на 2030-тите.
Малите реактори треба „да играат клучна улога заедно со традиционалните нуклеарни реактори во флексибилен, безбеден и ефикасен енергетски систем“.
Малите модуларни реактори се однесуваат на реактори со моќност до 300 мегавати, во споредба со приближно 1000 мегавати произведени од повеќето нуклеарни централи.
Нивните компоненти можат да се произведуваат во фабрики. За да се поттикне развојот на мини нуклеарни централи, регулативите треба да се хармонизираат низ целиот блок, потенцираше Фон дер Лајен.
„Логиката е многу јасна. Кога е безбедно да се распореди, мора да биде едноставно да се распореди низ цела Европа“, рече таа.
Германија не е претставена на владино ниво и ги затвори своите нуклеарни централи, но ќе продолжи да ги следи дискусиите.
Фон дер Лајен изрази жалење за намалување на производството на нуклеарна енергија во неколку земји од ЕУ.
„Додека во 1990 година, една третина од електричната енергија во Европа доаѓаше од нуклеарна енергија, денес тоа е само близу 15%. Ова намалување на уделот на нуклеарната енергија беше избор. И гледано од денешна перспектива, беше стратешка грешка за Европа да му го сврти грбот на сигурен и достапен извор на енергија со ниски емисии.“
Комисијата треба да поддржи инвестиции во технологијата со гаранција од 200 милиони евра (233 милиони долари). На самитот, исто така, се одржаа воведни забелешки од францускиот претседател Емануел Макрон и шефот на Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ), Рафаел Гроси.
Голем број шефови на држави и влади се поканети на самитот, чиј домаќин е Франција, која најголемиот дел од својата електрична енергија ја црпи од нуклеарните централи.
Пад на цената на нафтата по изјавата на Трамп за брз крај на операцијата во Иран
Референтната цена на нафтата денеска, 10 март падна откако американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека војната со Иран ќе заврши „многу брзо“.
Неговите коментари доведоа до пад на цената на нафтата, која е сега поблиску до 90 долари за барел - но сепак е далеку над нивоата пред војната, објави Би-Би-Си.
Цените на нафтата скокнаа на највисоко ниво во последните четири години, бидејќи војната, сега во втората недела, ги блокираше земјите и местата критични за производството на нафта и транспорт на нафта и гас од Персискиот Залив.
Во меѓувреме Иран предупреди дека нема да дозволи извоз на „ниту еден литар нафта“ од регионот доколку продолжат нападите меѓу САД и Израел.
Во понеделникот, цената на нафтата достигна и до 119 долари по барел, а последен пат тоа се случи по руската инвазија на Украина.
Трамп вели дека војната ќе заврши со намалување на цените на нафтата на долг рок и оти размислува да ја преземе контролата врз Ормутскиот Теснец, клучен за глобалните испораки на нафта и гас, кој во голема мера е блокиран од Иран.
Ал-Судани до Рубио: Ирачкиот воздушен простор не смее да се користи против соседите
Ирачкиот премиер Мохамед Шиа ал-Судани му рекол на американскиот државен секретар Марко Рубио дека Ирак не треба да се користи како лансирна рампа за напади во војната на Блискиот Исток.
Ирак се граничи со Иран, против кој САД и Израел започнаа масовни напади на 28 февруари, како и со Заливот, кој Исламската република го нападна со ракетни и беспилотни летала.
Во рок од неколку часа од почетокот на војната, борбени авиони и ракети што доаѓаа од сите правци го исполнија воздушниот простор на Ирак.
Судани во телефонски разговор со Рубио нагласи „важноста да се обезбеди дека ирачкиот воздушен простор, територијата и водите не се користат за никаква воена акција насочена кон соседните земји или регионот“, соопшти канцеларијата за медиуми на премиерот.
Судани отфрли „секаков обид за вовлекување на земјата во тековни конфликти“, како и „навлегување во нејзиниот воздушен простор од која било страна“.
Ирак, долго време посредничко бојно поле меѓу Вашингтон и Техеран, беше вовлечен во војната од самиот почеток, со напади за кои се обвинуваат САД и Израел насочени кон групите поддржани од Иран, кои пак оттогаш преземаат одговорност за нападите врз американските бази во Ирак и поширокиот регион.
Портпаролот на Стејт департментот, Томи Пигот, изјави дека Рубио „остро ги осудува терористичките напади од страна на Иран и терористички милициски групи поврзани со Иран во Ирак“, вклучувајќи го и регионот Курдистан.
Тој го повика Ирак да ги преземе „сите можни мерки за заштита на американскиот дипломатски персонал и објекти“.
Во саботата, системите за воздушна одбрана пресретнаа ракети испукани кон амбасадата на САД во Багдад.
Американската воздушна одбрана сега речиси секојдневно пресретнува беспилотни летала над Ербил, главниот град на Курдистан, каде што се наоѓа и комплекс на американски конзулати.
Иран негира дека нивни ракети влегле во турскиот воздушен простор
Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан негираше дека двете ракети испукани кон Турција потекнуваат од Иран, соопшти турската влада.
За време на телефонскиот разговор со турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган, Пезешкијан „изјави дека ракетите што влегле во турскиот воздушен простор не биле од иранско потекло и дека прашањето ќе биде темелно истражено“, соопшти турското претседателство рано утрово во вторник, 10 март.
Турција, членка на НАТО, во понеделник соопшти дека балистичка ракета лансирана од соседен Иран била неутрализирана од одбранбените системи на алијансата додека влегувала во турскиот воздушен простор.
Некои остатоци паднале на отворено земјиште во близина на јужниот град Газиантеп, близу до сириската граница, соопшти турското Министерство за одбрана.
За време на телефонскиот разговор со Пезешкијан, Ердоган ги осуди и израелските и американските напади врз Иран, како и иранските напади врз неколку земји во регионот, соопшти турското претседателство.
„Иранските напади врз „братските земји“ не беа од корист за никого и мора да престанат“, му рекол Ердоган на Пезешкијан.
Минатата недела, систем за воздушна одбрана на НАТО во пограничниот регион на Турција со Иран, исто така, пресретнал балистичка ракета. Остатоците од таа ракета паднале во покраината Хатај на отворено подрачје. Во ниту еден од инцидентите не се пријавени повредени.
Јапонија ќе распореди ракети за контранапад во близина на Кина
Јапонија ќе распореди серија ракети со долг дострел за контранапад во југозападен регион во близина на Кина до крајот на март, соопштија официјални лица денеска, 9 март.
Копнените сили за самоодбрана планираат да ги позиционираат своите ракети од типот 12 земја-брод, со пријавен дострел од 1000 километри (620 милји), во Кумамото, регионот Кјушу, изјави главниот секретар на кабинетот Минору Кихара на редовниот брифинг.
„Ми беше кажано дека откако ќе се направат потребните подготовки, Министерството за одбрана ќе ги информира локалните жители за овој потег“, рече портпаролот на владата.
Јапонија се обидува да го зајакне својот воен капацитет додека Кина ги зголемува своите поморски активности во Источнокинеското Море.
Таа сака да го задржи својот капацитет за „контранапад“ и да ги користи ракетите за да ги погоди непријателските бази доколку Јапонија биде под директен напад.
Односите на Јапонија со Пекинг брзо се влошија откако премиерката Санае Такаичи навести во ноември дека Токио би можел воено да интервенира во секој напад врз самоуправуваниот Тајван.
Кина го смета Тајван за своја територија и не ја исклучува можноста да го земе со сила.
Откако Такаичи го даде ова мислење, Пекинг наметна економски притисок врз Токио и ги обесхрабри кинеските државјани да ја посетуваат Јапонија.
Локалните медиуми објавија дека јапонските копнени сили доставиле лансер за ракетите во Кумамото преку ноќ, без претходно известување до локалните заедници, што предизвика десетици противници да организираат протест пред локалната воена база.
Критичарите на овој потег велат дека распоредувањето на ракетите би можело да ја направи областа цел на можни непријателски напади.
Турција распореди борбени авиони и одбранбени системи во северен Кипар
Турција распореди шест борбени авиони Ф-16 и системи за воздушна одбрана во северен Кипар, соопшти во понеделник, 9 март, турското Министерство за одбрана.
Овој потег доаѓа во услови на зголемени регионални тензии поради конфликтот предизвикан од нападите на САД и Израел врз Иран, што доведе до напад со беспилотни летала на медитеранскиот остров - поделен помеѓу отцепената северна турска држава и грчката држава на југ, членка на Европската Унија.
Распоредувањето има за цел зајакнување на безбедноста на северен Кипар „во услови на неодамнешните регионални случувања“, соопшти министерството на платформата X, осврнувајќи се конкретно на отцепената Турска Република Северен Кипар.
Министерството соопшти дека може да се преземат дополнителни мерки, во зависност од понатамошниот развој на настаните.
Турското распоредување следи по слични чекори од Грција и другите членки на ЕУ во услови на загриженост за потенцијално прелевање на регионалните тензии на Кипар.