Достапни линкови

И покрај падот на наталитетот, унгарската влада го отежна ин витро оплодувањето


Со оглед на тоа што приватните клиники сега се забранети, Унгарците се оставени со две опции: да си ја пробаат среќата во државните болници со долги листи на чекање или да одат на скапо лекување во странство. (илустративна фотографија)

Во Унгарија, владата ги забрани сите приватни институции да нудат третман на ин витро оплодување, наведувајќи дека сака да ја поедностави процедурата за да се запре намалувањето на населението во Унгарија. Но, сега помалку луѓе можат да добијат третман за плодност.

„Да не беше приватна клиника, немаше да го имам“, вели Кристина Казинчи. Нејзиниот син, кој сега има речиси 2 години, е роден откако неговите родители примиле третман за ин витро оплодување (ИВФ) во приватна клиника.

Ваквите приказни би можеле да бидат сè поретки во Унгарија, бидејќи од 30 јуни владата ги забрани сите приватни институции да нудат ин витро третман со ИВФ.

Премиерот на Унгарија Виктор Орбан го оправда потегот, велејќи дека тој е дизајниран да ја направи процедурата попристапна и да помогне да се запре намалувањето на населението во Унгарија. Населението на земјата е во речиси постојано опаѓање од 1980 година и е под 10 милиони од 2010 година.

ХРВ: Популистичките автократи се соочуваат со пресвртница

Забраната на владата за приватен третман со ИВФ драстично ги намали опциите за многу жени и парови кои имаат проблеми со зачнувањето. Со оглед на тоа што приватните клиники сега се забранети во Унгарија, им остануваат две опции: да си ја пробаат среќата во државните болници со долги листи на чекање или да одат на скапо лекување во странство.

Кристина Казинчи
Кристина Казинчи

Казинчи (38), имала повеќекратни циклуси на ИВФ во државна болница пред да избере да оди на приватно. „Никогаш нема да заборавам, еднаш не повикаа петмина... и ни рекоа да се разголиме. Кога докторот заврши со првото лице, вториот влезе веднаш. А во меѓувреме, стоевме еден до друг голи, затоа што немаа доволно време да чекаат да се соблечеме и облечеме“, вели таа.

Нејзиното искуство во приватниот сектор беше сосема поинакво. Таа, како што вели, не морала да ја објаснува својата медицинска историја од нула на секој состанок и секогаш чувствувала дека нејзините лекари се добро информирани и го знаат нејзиниот случај. По два круга лекување во приватната клиника останала бремена.

Пандемијата не ни донесе „бејби бум“

Првото унгарско бебе со ИВФ е родено во мај 1989 година. Една година подоцна, Стивен Каали, лекар роден во Унгарија, со седиште во САД, одлучи да отвори клиника за плодност во Будимпешта. Центарот, кој беше отворен во 1992 година во една од побогатите населби во Будимпешта, набрзо стана популарен во Унгарија и добро познат во странство.

До 2017 година, Институтот Каали (именуван по таткото на Каали, и самиот гинеколог) помогнал во раѓањето на над 25.000 деца. Сите осум центри на Институтот Каали низ Унгарија беа купени од владата во 2019 година за неоткриена сума. Причината за продажбата никогаш не била јавно објавена.

Некои болници во Унгарија имаат итна потреба од поправка.
Некои болници во Унгарија имаат итна потреба од поправка.

Во мај 2021 година, владата отиде понатаму, објавувајќи забрана за приватни клиники да вршат третмани за плодност почнувајќи од 30 јуни 2022 година. Државата купи уште една приватна клиника со седиште во Будимпешта, Центарот за неплодност Роберт Кароли и двата преостанати приватни центри за плодност во капитал -- клиниките Версис и Центарот за плодност Репросис -- и двата затворени, не можејќи да даваат услуги според новиот закон.

За луѓето кои бараат третман за плодност во Унгарија, затворањето на приватните служби беше огромен удар. Анита (41), која поради приватност претпочита да го користи само своето име, живее во близина на Будимпешта. Таа има два сина тинејџери и би сакала да има бебе со нејзиниот нов сопруг. Забременила двапати во последната година, но и двата пати спонтани.

Сега, Анита нема друга опција освен да оди во државна болница. Иако лекувањето е главно бесплатно, сопругот на Анита сепак мораше да направи прегледи финансирани од приватно.

„Кога се јавив на асистентката на докторот во септември, ми рекоа дека првиот слободен простор е во јануари. Но, ако платиме, можеме да одиме веднаш во октомври“, вели таа за приватните прегледи на нејзиниот сопруг. Анита се подготвува за својата втора и последна рунда на ИВФ во државниот систем, но се сомнева дали ги добила правилните дијагностички прегледи пред процедурите.

„Го замолив докторот барем да го шепне името на дополнителните прегледи што можеме да ги направиме, во приватна клиника, но тој не го стори тоа“, вели Анита. „Да можев ќе отидев во Чешка“.

Некои Унгарци можат да си дозволат да заминат во странство. Според Габриела Неметова, координатор на ИВФ во клиниката Гинкаре во Нитра, град во западна Словачка, бројот на унгарски пациенти се зголемил во последните години. Во словачката клиника основната консултација е 50 евра, а една целосна рунда ИВФ чини 1.200 евра.

Неметова зборува унгарски и беше ангажирана за да може клиниката да ги направи нивните услуги достапни за унгарските клиенти. Двете словачки клиники на Gyncare имаат координатори кои зборуваат унгарски, а имаат медицински сестри, рецепционери и лекари кои знаат да зборуваат унгарски, или барем англиски. „Имаме некои пациенти кои не сакаа да го чекаат својот ред во Унгарија. Но, има и други кои не можат да се лекуваат во овие институции поради нивната возраст, на пример“, вели Неметова.

За ЛГБТ луѓето предизвиците се уште поголеми. Лаура, Германка со сопруга Унгарка, го дели своето време меѓу Будимпешта и австрискиот главен град Виена. Сега во осми месец бремена среде топлотен бран, таа вели дека за неа и за нејзината сопруга Зузана, Унгарија никогаш не била опција, бидејќи ИВФ е достапно само за хетеронормативни парови или самохрани жени кои се ближат до крајот на плодните години.

Лаура (лево) и нејзината сопруга Зузана го добија својот третман за плодност во Виена.
Лаура (лево) и нејзината сопруга Зузана го добија својот третман за плодност во Виена.

Со оглед на тоа што Чешка и Словачка имаат слични ограничувања за истополовите парови, Лаура, која претпочита да го користи само своето име, го започна своето ИВФ во Виена, што им овозможува на нехетеронормативните парови да добијат третман. Таа имаше некои медицински прегледи пред лекувањето во Унгарија, но тие беа направени во приватни клиники -- не, вели таа, поради хомофобија од државните лекари, туку поради јазичните бариери.

Недостатоците на унгарскиот државен здравствен сектор ги надминуваат центрите за плодност. Поради, како што велат критичарите, недостигот на финансии, унгарските болници често имаат недоволна опрема и недостиг на персонал.

Според една проценка, унгарскиот здравствен сектор има недостиг од 25.000 медицински работници, што се очекува само да се влоши со текот на времето. Една болница во Солок, град со 71.000 жители, неодамна објави дека може да прими раѓања само во понеделник и среда, додека породилното одделение во друга рурална болница е затворено поради недостиг на лекари.

Хонорарната консултантка и мајка Казинчи, која во 2021 година организираше протест против забраната за приватни клиники пред унгарскиот, вели дека нејзиното незадоволство нема никаква врска со квалификациите или стручноста на лекарите во државните институции. Наместо тоа, вели таа, тоа е поврзано со големиот број пациенти што ги примаат, недостатокот на специјалисти и релативно ниските плати што ги добиваат лекарите.

„Тоа е како на лента“, вели Борбала (30), мајка на 5-неделно бебе кое помина низ државен третман за плодност и која исто така претпочита да го кажува само своето име. За Борбала, која боледува од ендометриоза и аденомиоза, ИВФ беше успешна првиот пат кога се обиде. Таа имаше различни операции за нејзините здравствени состојби, третман со ИВФ и раѓање на нејзиното дете во истата државна болница.

Бременост и ковид - Најголема е грижата за новиот живот

„Од почеток се фокусирав врз стручноста, а не на околината, како валканите ходници и стариот мебел“, вели таа, а нејзиното искуство, генерално, беше позитивно. „Не се сомневам дека ќе се вратам. Се чувствував безбедно. И покрај нејзиното позитивно искуство во државниот сектор, таа е загрижена за преземањето на владата. „Го мразам процесот на преземање на овие институции од страна на владата со целото мое срце. Се плашам дека тоа ќе значи дека тие се толку преоптоварени и недоволно платени што ќе резултира со илјадници неуспешни процедури. Имавме среќа, добивме третман во главниот град. Вистинските проблеми се во руралните средини“, вели таа.

Надвор од изјавите на Орбан за враќање на намалувањето на унгарската популација, многу лекари, здравствени работници и пациенти се прашуваат зошто владата одлучи да го таргетира приватниот сектор. На власт веќе 12 години, владата на Орбан долго време беше критикувана од Европската унија, чиј член е Унгарија, за водење наводно корумпиран систем за јавни набавки, распространети конфликти на интереси, недостаток на независност на судството и ограничувања на слободата на медиумите.

Александра Тот
Александра Тот

„Едноставно не гледам никаква логика во ова“, вели Александра Тот, гинеколог и специјалист за неплодност, порано во приватната клиника „Репросис“ во Будимпешта. „Би сакала да верувам дека нивната причина е тоа што сакаат да го направат процесот достапен за повеќе луѓе. Но, јас навистина не ја гледам вистината во тоа. Има долги листи на чекање, нема никаква контрола на квалитетот и има нема повеќе конкуренција. Само не гледам како овој нов систем би можел да биде подобар“.

Тот, која моментално работи во приватна гинеколошка клиника во центарот на Будимпешта, вели дека ѝ се обратила клиника за ИВФ финансирана од државата за можноста за вработување. Преговорите „замреа“, вели таа, откако ги соопшти нејзините потреби од професионална перспектива. Откако претходно студирала во Соединетите Држави, таа вели дека му кажала на нејзиниот потенцијален работодавец за важноста на одредени практики и протоколи, но, вели таа, никогаш не слушнала дали овие работи ќе бидат достапни таму.

Тот вели дека многу од жените кои доаѓаат на клиниката велат дека би сакале да слушнат второ мислење откако ќе се консултираат со лекар во државна институција. Клиниката во која таа работи може да преземе одредени гинеколошки прегледи и процедури поврзани со третман на плодност, но не и да нуди ИВФ.

„Добро е што луѓето доаѓаат на второ мислење, вели таа, „но има луѓе кои доаѓаат и бараат од нас да објасниме што се случува. Затоа што поминале само два пати од пет минути со лекар и имаат многу прашања претходно. постапката“.

Новороденче во болница во Ѓула, град во источна Унгарија.
Новороденче во болница во Ѓула, град во источна Унгарија.

Најголемата грижа на Тот е дека во иднина ќе има уште повеќе ограничувања. Во април владата најави потреба од поголем надзор на типот на клиниката каде што сега работи, каде што дури и не спроведуваат процедури за ИВФ. „Имам чувство дека ќе сакаат уште повеќе да ги ограничат приватните клиники. И мислам дека тие би можеле да се обидат да го направат истото и со странски третмани за ИВФ“, вели таа.

Владата во февруари ја објави Дирекцијата за хумана репродукција која во иднина ќе раководи со реконструкцијата на секторот. Претседател на дирекцијата е Вестергом Дора, доктор и познат специјалист во областа на плодноста и снаа на претседателот на Унгарија, Каталин Новак. РСЕ се обрати до Дора, но не доби одговор.

За оние кои се надеваат дека ќе станат родители, дополнителната несигурност во веќе стресниот и емоционален процес е исцрпувачка. Многу поранешни приватни пациенти беа вознемирени што нивните јајце клетки се чуваат во клиника која сега е финансирана од државата.

Други, пак, успеаја да направат трансфер во последен момент во клиниките во странство или во други државни институции што ги преферираа од онаа што им беше доделена.

За Казинчи прашањето е актуелно, бидејќи таа планира да има второ дете. Приватната установа која го олесни раѓањето на нејзиното прво дете сега ја води државата, објаснува таа. „Ова е најнежниот дел од нашите животи“, вели таа.

  • 16x9 Image

    Гоце Атанасов

    Со новинарство започна да се занимава за време на студиите по новинарство во Скопје. Работел во Млад борец, Нова Македонија, Македонската радио телевизија, А1 телевизијата и во Дојче Веле, а во Радио Слободна Европа е од започнувањето на емитувањето на македонски јазик.

XS
SM
MD
LG