Работници од Бангладеш и нови обвинувања за експлоатација во кинеска фабрика во Србија

Запленети пасоши, неисплатени плати, заплашувања и закани.

Според сведочењата на невладините организации за заштита на човековите права, десетици работници од Бангладеш, вработени во кинеската фабрика за автомобилски гуми Линглонг на североистокот од Србија, се соочиле со ова.

Радио Слободна Европа се обиде да стапи во контакт со работниците од Бангладеш, но тие не сакаа да зборуваат од страв за својата безбедност.

Активистите пријавија сомневања за трговија со луѓе до државните институции.

„Со правна поддршка, голем број работници успеаја да ги добијат заостанатите плати, а сите пасоши на работниците беа вратени. Неколку работници беа згрижени од (државниот) Центар за заштита на жртвите на трговија со луѓе на 28 јануари“, изјави Марија Анѓелковиќ од невладината организација Астра за Радио Слободна Европа(РСЕ).

Линглонг, од друга страна, не одговара на прашања, додека оваа фабрика, која се наоѓа во индустриска зона во близина на Зрењанин, со години е проследена со низа обвинувања за принудна работа.

Бангладешките работници, според фотографиите и сведоштвата на невладините активисти, живееле во „лоши хигиенски услови“ и „пренатрупани“ колективни сместувања во близина на фабриката.

Слични слики го обиколија светот и во претходните години, кога локалните и меѓународните организации го обвинија Линглонг за експлоатација на работници од Виетнам и Индија.

Затоа официјален Белград, како домаќин и стратешки партнер на кинеската фабрика, доби покани за истрага и предупредувања од меѓународни институции - како што се Европскиот парламент и Комитетот за човекови права на Обединетите нации.

Соединетите Држави, поради сомневања за принудна работа, неодамна го ставија Линглонг на „црната листа“, забранувајќи го увозот на автомобилски гуми произведени во Зрењанин.

„Работниците од Бангладеш не се исклучок, туку уште една потврда за моделот на експлоатација што се случува од почетокот на изградбата на фабриката“, истакнува Тара Рукечи Миливојевиќ, активистка на невладиниот Зрењански социјален форум.

Видете и ова: Кинеска фабрика за гуми во Србија под блокада од САД поради загриженоста за принудна работа

Оваа локална организација им обезбеди заштита на странските работници, ангажирани на градилиштето и во објектите на фабриката за гуми во Зрењанин.

„Фактот дека работниците од Бангладеш ги добија своите пасоши назад и дека дел од долгот им беше исплатен на некои од работниците и беше доверено меѓусебно раскинување на договорот, не значи дека „битката“ е завршена и дека во овој случај нема сомнение дека се извршени низа прекршоци и кривични дела“, истакнува Рукечи Миливојевиќ.

Тој исто така потсетува дека досега немало никаква реакција од државните власти на Србија, чии власти градат „челично пријателство“ со Кина - како што го опишаа претставниците на властите во Белград и Пекинг.

Обвинителството „прими извештај“, инспекциите без одговор

На 28 јануари, вишото обвинителство во Зрењанин за РСЕ потврди дека примиле извештај што укажува на трговија со луѓе и кршење на правата на работниците од Бангладеш.

Тие не дадоа дополнителни детали.

„Случајот е под истрага, но поради неговиот обем и сложеност, не е реално да се очекува дека фактите ќе бидат утврдени веднаш“, велат од Обвинителството.

Тие додаваат дека полицијата, трудовиот инспекторат и Центарот за заштита на жртвите од трговија со луѓе на Владата на Србија се вклучени во случајот.

До објавувањето на текстот немаше одговори од овие институции.

Од каде доаѓаат работниците од Бангладеш во Србија?

Повеќе од четириесет работници од Бангладеш пристигнаа во Србија во јуни 2025 година. Агенциите за посредничко вработување им најдоа работа, истакнува Марија Анѓелковиќ од Астра.

„Пред да заминат за Србија, голем број работници позајмиле до десет илјади долари за да можат да им платат на посредничките агенции, што значело дека биле во зависна позиција на почетокот, а и пред нивното пристигнување, а со тоа и дополнително ранливи“, додава таа.

Откако пристигнале во Зрењанин, додава таа, тие работеле во фабриката Линглонг.

Сепак, оваа компанија не се појавува во договорите на работниците од Бангладеш.

Во документите, приватна посредничка компанија од Башаид, село оддалечено околу триесет километри од Зрењанин, формално се појавува како работодавач.

А во фабриката, како што раскажува Тара Рукечи Миливојевиќ од Зрењанинскиот социјален форум, биле пречекани со плати под минимумот пропишан со закон.

Минималната месечна плата во Србија, според податоците за 2026 година, е околу 550 евра. Работниците им се пожалија и на активистите дека не им биле платени прекувремените часови во фабриките во Линглонг, што е нелегално.

„Договорите не одговараа на работата што ја извршуваа работниците во фабриката, ниту пак се во согласност со законите на Србија. Тие се некаков вид документи, со содржина на договори, закани и санкции кон работниците. Линглонг не можеше да го знае тоа“, истакнува Рукечи Миливојевиќ.

Она што беше ветено не беше платено. А пасошите, наместо кај работниците, завршија кај нивниот официјален работодавач, истакнува таа.

„Штом еден од работниците се побуни и побара документи и заостанати плати, започнаа заплашувања, притисоци и закани врз работниците дека Линглонг ќе „прекине со работа“ поради нив, ако се обратат до институциите“, вели активистката на Зрењанинскиот социјален форум.

Неколку работници успеаја, како што вели тој, да стапат во контакт со активистите.

„Дури по правен притисок, нивните пасоши беа вратени и дел од побарувањето беше исплатен“, додава тој.

Во какви услови живеат работниците?

Најмалку десет кревети на спрат во темна и тесна соба може да се видат на фотографија што Астра ја сподели со Радио Слободна Европа.

Работниците од Бангладеш живеат во такви соби, во колективен сместувачки капацитет во близина на Линглонг.

Бараки во кои живеат работниците на кинеската фабрика во Зрењанин, 14 ноември 2021 година

Рукечи Миливојевиќ нагласува дека условите во кои живеат секој ден се „под минималните стандарди“.

„Шест, седум луѓе, понекогаш и повеќе, престојуваат во иста соба, во контејнери за сместување, со кревети без душеци. Таму спијат, готват и перат алишта. Имаат електрични греалки околу креветите, кои ги користат за да се греат во овие зимски месеци, а тоа не е безбедно“, додава таа.

Како што вели, работниците ѝ се пожалиле и дека храната што ја добиваат била „лоша и несоодветна“, а тоалетите биле валкани и нехигиенски, додека водата протекувала од цевките.

Кој ги вработил работниците од Бангладеш?

Според податоците достапни на невладината Зрењанинска социјална организација, работници од Бангладеш биле вработени од компанијата „Мега Грин Плус“.

До објавувањето на текстот, оваа компанија не одговори на прашањата на РСЕ за обвинувањата за трговија со луѓе и кршење на правата на работниците од Бангладеш.

Седиштето на компанијата, основана кон крајот на октомври 2024 година, се наоѓа во Башаид, село во општина Кикинда - околу триесет километри од фабриката во Зрењанин.

Дејноста на компанијата, чиј сопственик е кинескиот државјанин Џианфен Хонг, е „подготовка на градилиште“.

Нема информации за тоа колку вработени имаат, ниту дали имаат лиценца за посредување при вработување на странски работници.

Видете и ова: „Воени“ правила за работниците во кинеска компанија во Србија

Според најновите финансиски извештаи, компанијата работела со загуба. Дефицитот на крајот на 2024 година изнесувал 700 евра. Податоците за 2025 година сè уште не се јавно достапни.

„Ѕидот на тишината“ во Линглонг

Линглонг, според најновите јавно достапни финансиски извештаи, има 1743 вработени. Сепак, не е познато колкумина се моментално во фабриката.

„Немаме податоци за тоа колку странци и колку домашни работници има во Линглонг. Тие бројки се предмет на манипулација, поради вработувањето работници од агенции за лизинг“, истакнува Рукечи Миливојевиќ.

Таа проценува дека Линглонг, за време на претходните обвинувања за работна експлоатација, ја префрлил одговорноста и „се преправал“ дека ангажираните работници „не се нивни“.

„Иако, на пример, во договорите пишувало дека работниците од Индија ќе бидат вработени во Линглонг, иако имале фабрички дозволи“, се сеќава таа.

„Советувањето за посредничка компанија, што е вообичаен начин на работа во вакви случаи, не може автоматски да ја ослободи компанијата во чиј погон всушност работеле работниците“, заклучува Анѓелковиќ од Астра.

Видете и ова: Контроверзии во кинеските инвестиции на Западен Балкан

Таа исто така потсетува дека домашните и меѓународните прописи „јасно укажуваат“ на нивната одговорност.

Ангелковиќ го опишува одговорот на српската држава на претходните сомневања за злоупотреба на работничките права во Линглонг како „бавен, неефикасен, без правно обврзувачки резултати и јасна одговорност“.

Вулиќ ги отфрла обвинувањата на Вашингтон за кинеската фабрика

Во декември, Царинската и гранична заштита на САД (CBP) издаде забрана за увоз на автомобилски гуми произведени во Линглонг, Србија, поради наводите дека се произведени со употреба на принудна работа.

Потоа следеше реакцијата на претседателот на Србија, Александар Вучиќ, кој рече дека приказната за „наводната принудна работа во Линглонг е срамна“.

Проценките на Вучиќ се во спротивност со некои од сведоштвата на работниците.

Еден од индиските работници, кој работел на изградбата на Линглонг во текот на 2024 година, претходно за РСЕ опиша дека она што го доживеале во Србија било принудна работа.

„Бевме контролирани, експлоатирани и третирани без достоинство“, рече Рафик Букс.

РСЕ постојано известуваше за нехуманите услови за живот и работа на стотици виетнамски работници во текот на 2021 и 2022 година, а две години подоцна, слични обвинувања следеа по вработувањето на неколку десетици индиски работници во фабриката.

Кинеската фабрика за автомобилски гуми беше отворена во септември 2024 година, по пет години изградба. Како инвестиција од 800 милиони евра, Владата на Србија ја прогласи за проект од национално значење, што го потврдува партнерството меѓу Белград и Пекинг.

Кинеските инвестиции и инфраструктурни проекти во Србија се дел од иницијативата „Појас и пат“.

Станува збор за „новиот пат на свилата“ на кинескиот претседател Си Џинпинг, со цел поврзување на Кина со Европа и пробивање на Западот.

Проектите се под лупа на Европската Унија поради кршење на европските правила за транспарентност и заштита на животната средина.