Претседателот на Соединетите Американски Држави, Доналд Трамп, изјави дека иранското раководство бара разговори со Вашингтон по неговите закани за воена акција поради насилното задушување на масовните протести во Иран.
„Лидерите на Иран се јавија“, им рече Трамп на новинарите во авионот „Ер Форс Уан“ на 11 јануари. Тој додаде дека „средбата се договара... Тие сакаат да преговараат“.
Сепак, „можеби ќе мора да дејствуваме пред состанокот“, додаде тој, без да даде детали.
Не беше веднаш јасно за што сака Иран да преговара. Двете земји претходно имаа индиректни разговори за спорната иранска нуклеарна програма.
Соединетите Американски Држави и другите западни земји го осудија сузбивањето на протестите од страна на владата и претходно воведоа санкции врз Техеран за она што го нарекуваат обид за развој на нуклеарно оружје, што Иран го негира.
Трамп претходно на 11 јануари изјави дека тој и американската војска разгледуваат опции во Иран за поддршка на демонстрантите, среде непотврдени извештаи дека повеќе од 500 луѓе биле убиени во сузбивањето на антивладините демонстрации во текот на изминатите 15 дена.
„Војската го разгледува тоа, и ние разгледуваме некои многу силни опции“, изјави Трамп за новинарите, додавајќи дека е во контакт со лидерите на иранската опозиција, исто така без да дава детали.
Техеран не ги коментираше веднаш изјавите на Трамп.
САД разгледува опции за Иран?
Коментарите на Трамп дојдоа откако американските медиуми објавија дека американскиот претседател бил информиран за опциите за одговор на строгите безбедносни мерки против протестите во Иран.
Неговите изјави се чини дека ги потврдуваат медиумските извештаи како што се „Аксиос“, „Њујорк тајмс“ и „Волстрит џурнал“, кои посочија дека тој разгледува неколку опции за поддршка на протестите во Иран.
„Волстрит џурнал“ објави дека конкретни опции ќе му бидат презентирани на претседателот на 13 јануари.
Можните следни чекори би можеле да вклучуваат воени напади, употреба на тајно сајбер оружје против иранската војска и воведување дополнителни санкции врз иранската влада, додаде „Волстрит џурнал“.
Развојот на настаните се случи откако групите за човекови права и државните медиуми објавија протести, апсења и насилство во десетици градови и места низ Иран на 11 јануари, додека демонстрациите влегоа во третата недела и покрај зголемениот притисок од безбедносните сили.
Ризикот од насилство се зголеми откако владата ги повика своите поддржувачи на масовни собири низ целата земја на 12 јануари за да ги осуди она што го нарече „терористички акции на САД и Израел“.
Организацијата за човекови права (HRANA) - организација на ирански активисти со седиште во Соединетите Американски Држави - објави на 11 јануари дека 544 лица се убиени во протестите во текот на изминатите 15 дена.
Известува дека најмалку 10.061 лица се уапсени и дека демонстрации се регистрирани на 585 локации во 186 градови и места во сите 31 провинции.
Бројките не можат да бидат независно потврдени бидејќи е тешко да се добијат информации поради речиси целосното блокирање на интернетот во земјата. Телефонските услуги се исто така ограничени.
Групите за човекови права велат дека дигиталното затемнување во Иран е дел од обидот да се прикрие насилството во државата за време на безбедносната акција.
Трамп изјави на 11 јануари дека планира да разговара со милијардерот Илон Маск за враќање на интернетот во Иран. Компанијата на Маск, SpaceX, обезбедува сателитски интернет Starlink, кој претходно се користел во конфликтни зони, вклучително и Украина.
Во текот на изминатата недела, Трамп издаде серија остри предупредувања, велејќи дека Соединетите Американски Држави „внимателно ја следат ситуацијата“ и инсистирајќи властите да се воздржат од убивање демонстранти.
„Иран е во голема неволја. Ми се чини дека луѓето ја преземаат контролата врз одредени градови за кои никој не мислеше дека се можни само пред неколку недели“, рече Трамп на состанок во Белата куќа на 9 јануари.
Изјавите на Трамп беа отворено поддржани од поранешниот ирански наследник на престолот и лидер на опозицијата Реза Пахлави.
„Претседателот Трамп, како лидер на слободниот свет, внимателно ја следеше вашата неопислива храброст и ја прогласи својата подготвеност да ви помогне“, рече Пахлави во видео обраќање објавено на 11 јануари.
„Денес светот стои зад вашата национална револуција и се восхитува на вашата храброст“, додаде тој.
ООН и ЕУ го осудија задушувањето на протестите во Иран
ООН, Европската унија (ЕУ) и западните влади, исто така, изразија поддршка за иранското протестно движење.
На 11 јануари, генералниот секретар на ООН, Антонио Гутереш, изјави дека е „шокиран“ од извештаите за насилство врз демонстрантите и ја повика владата да покаже воздржаност и „да се воздржи од непотребна или непропорционална употреба на сила“.
Шефицата за надворешна политика на ЕУ, Каја Калас, изјави дека е подготвена да предложи нови санкции против Техеран како одговор на задушувањето на протестите.
„Воени сцени“ во Техеран
Човек кој бил сведок на задушувањето на протестите во источен Техеран изјави за Радио Фарда (ирански сервис на РСЕ) доцна на 10 јануари дека задушувањето на демонстрациите нагло ескалирало, опишувајќи ја ситуацијата во градот како „воена сцена“.
Човекот, кој побара да остане анонимен од безбедносни причини, рече дека во последните ноќи, низ иранскиот главен град се слуша континуиран оган од пушки со гумени куршуми, додека беспилотни летала постојано летаат над населбите за да ги следат улиците и премините.
Немирите, предизвикани од зголемувањето на цените, високата инфлација и падот на националната валута, претставуваат најсериозен предизвик за Исламската Република во последните години.
Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан ги обвини за немирите „терористите поврзани со странски фактори“, обвинувајќи ги САД и Израел дека сакаат да „сеат хаос и неред“ во земјата.
„Ако луѓето имаат загрижености, наша должност е да ги решиме, но повисока должност е да не дозволиме група насилници да дојдат и да го нарушат целото општество“, рече тој во телевизиско обраќање на 11 јануари.
