Она што првично започна како протести поради економски проблеми, се претвори во најголема закана за иранските верски владетели во последните неколку години.
Истакнати активисти во земјата кои разговараа со Радио Фарда на РСЕ рекоа дека националните демонстрации сугерираат дека многу Иранци сакаат клерикалниот естаблишмент да исчезне.
Но, тие додадоа дека промената мора да дојде одвнатре, а не како резултат на странска интервенција.
Соединетите Американски Држави се заканија дека ќе интервенираат воено доколку властите продолжат со бруталната репресија врз демонстрантите.
„Она што го гледаме е знак дека луѓето постигнале заедничко разбирање“, рече Мехди Махмудијан, политички активист и заштитник на човековите права со седиште во Техеран. „Ова веќе не се само протести на наставници или една социјална група. Овој пат, безгласните формираа сојуз.“
Според Махмудијан, демонстрантите повеќе не бараат реформи во политичкиот систем доминиран од свештеници, туку бараат фундаментални промени.
„Она што треба да се промени сега е самата Исламска република и таа мора да се промени од темел“, рече тој.
Тековните демонстрации се најголемите во Иран од движењето „Жени, живот, слобода“ во 2022 година. Властите ги задушија тие протести, убивајќи стотици демонстранти.
Властите, исто така, одговорија и на најновиот бран протести со брутална сила, убивајќи десетици демонстранти и апсејќи над 1.000 други. Тоа, велат активистите, ја покажува неподготвеноста на властите да ги слушнат и да се справат со легитимните поплаки на населението.
Економскиот колапс предизвикан од зголемената инфлација и слободно паѓачката национална валута се широко наведувани како катализатор за протестите.
Активистката за човекови права Седиге Васмаги рече дека влошувањето на условите за живот ги турнало големите сегменти од општеството над точката на пресврт.
„Економската ситуација и егзистенцијата на луѓето денес е похаотична од кога било досега“, изјави Васмаги за Радио Фарда.
Таа рече дека властите се наоѓаат во многу послаба позиција отколку за време на претходните бранови немири, наведувајќи ја влошената економска криза во земјата, која беше поттикната од осакатувачките санкции на САД, како и од лошото управување и корупцијата на владата.
Васмаги предупреди дека проширените мерки на државата би можеле дополнително да ја радикализираат ситуацијата.
„Ако државата продолжи, ова неизбежно ќе стане конфронтирачко“, рече таа. „Народот, со сила, ќе го собори естаблишментот“.
Не воена интервенција, но поддршката е добредојдена
И покрај сè поконфронтацискиот тон, активистите се убедени дека не сакаат странска воена вмешаност во Иран. Махмудиан направи јасна разлика помеѓу меѓународната поддршка и интервенцијата.
„Поддршката и мешањето не се исто“, рече тој. „Меѓународните институции можат и треба да понудат поддршка во рамките на меѓународното право, но секој воен напад или странска воена интервенција е недвосмислено осудена.“
Васмаги го повтори тој став, нагласувајќи дека надворешната воена акција би ја поткопала легитимноста на протестите.
„Јас лично се спротивставувам на странска воена интервенција“, рече таа. „Глобалната заедница треба да ги поддржи мирните протести, но не смее да има никаква интервенција.“
Активистката за човекови права Мотахаре Гунеи посочи на невидената инфлација во последните месеци како дополнителен доказ дека јавноста сака промени.
„Луѓето повеќе немаат никакви очекувања од Исламската република“, изјави таа за Радио Фарда. „Тие јасно кажуваат: Ние не го сакаме овој систем“.
Гунеи ги опиша сцените за време на протестите во последните денови во кои толпите маршираа директно кон безбедносните сили, што сугерира дека населението повеќе не чувствува дека има што да изгуби.
„Сакаме оваа порака да стигне до светот“, рече Гунеи. „Не го сакаме овој политички естаблишмент“.
