Додека Соединетите Држави и Израел водат војна против Иран, Техеран ја проширува зоната на конфликт и ги зголемува трошоците за Вашингтон во обид да обезбеди евентуално примирје, велат експертите.
Од 28 февруари, Иран испали стотици ракети и беспилотни летала кон американските воени бази, како и кон клучните енергетски и комерцијални локации во Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт, Бахреин и Катар - сите блиски сојузници на САД.
„Целта е да се зголемат трошоците за САД, и директно и индиректно, со цел да се убеди Вашингтон дека не може да успее во оваа војна“, изјави за РСЕ Хамидреза Азизи, соработник на Германскиот институт за меѓународни и безбедносни прашања.
„Техеран сака да покаже дека ова е војна што САД не можат да ја добијат и дека мора да ја завршат што е можно поскоро.“
Од сигнализација до преживување
Иран претходно ги таргетираше американските воени бази и комерцијалните интереси во регионот за време на претходните бранови конфликти, вклучително и за време на 12-дневната војна на Техеран со Израел и САД во јуни 2025 година, но тие потези беа во голема мера симболични и внимателно планирани.
Сегашната воена положба на Иран, велат експертите, е фундаментално различна откако врховниот лидер ајатолахот Али Хамнеи и неколку клучни безбедносни функционери беа убиени во израелските воздушни напади на 28 февруари.
„Иран се чини дека смета на чувствителноста на американската администрација и нејзините сојузници низ целиот свет кон зголемувањето на цените на енергијата“, рече Азизи.
„Ова не е само прашање на регионален притисок. Станува збор за додавање товар на веќе кревкиот глобален пазар кој сè уште се опоравува од последиците од војната во Украина.“
Околу една петтина од светската нафта поминува низ Ормутскиот теснец, тесен премин што го поврзува Персискиот Залив со отвореното море. Иран претходно размислуваше за затворање на преминот, потег што сериозно би ги нарушил глобалните текови на нафта.
Во разговор за телевизијата Ал Џезира, иранскиот министер за надворешни работи, Абас Аракчи, призна на 1 март дека нивните арапски соседи „не се воодушевени“ од однесувањето на Иран, но ги повика да „разберат“ дека токму САД и Израел ја започнаа војната.
„Земјите од Заливот не треба да нè притискаат да ја запреме оваа војна. Тие треба да вршат притисок врз другата страна“, рече тој.
Заситеност и „циркулирачки“ закани
На терен, воената реалност е исцрпувачка.
Фарзин Надими, експерт за одбрана во Вашингтонскиот институт, истакнува дека Иран научил од грешките од минатото, распоредувајќи ги своите најнапредни системи, како што се балистичките ракети Фатах-1 и Кејбар Шекан, за да ги надвладее софистицираните системи за воздушна одбрана произведени од Западот што ги користат сојузниците на Америка во регионот.
„Целта е да се обезбеди системите за воздушна одбрана и цивилите во засолништата да бидат под постојана тензија“, изјави Надими за Радио Фарда на РСЕ.
Тој рече дека Иран одржува стабилно темпо на испукување приближно 25 балистички ракети на час, темпо дизајнирано да ги исцрпи залихите на пресретнувачи.
За само неколку дена, ирански беспилотни летала и ракети погодија голема гасна фабрика во Катар, рафинерија за нафта во Саудиска Арабија, американска база во Кувајт и голем аеродром во Обединетите Арапски Емирати, меѓу другите цели.
Соединетите Држави и Израел, од своја страна, возвратија со ново ниво на упорност.
„Танкерите на американските воздухопловни сили ја обезбедуваат потребната поддршка што им овозможува на израелските авиони да останат над целните области во Иран подолг временски период, она што ние го нарекуваме „застој““, додаде Надими.
Иран по американско- израелскиот напад
„Ако можат да ги држат тие авиони во воздух подолго и со повеќе оружје, можат трајно да ги стават иранските лансери на ракети надвор од употреба.“
„Опстанокот е во прашање“
За Вашингтон, предизвикот е дали интензитетот на воздушната кампања може да го скрши Техеран пред економските последици да ја скршат решителноста на сојузниците на Америка.
Главните градови на земјите од Персискиот Залив, некогаш отворени застапници за сопирање на Иран, наводно стануваат повнимателни бидејќи нивните американски системи за воздушна одбрана „Патриот“ и „Еџис“ се соочуваат со преоптоварување.
Надими предупредува дека „заслепувањето на едно од овие „очи“ (радар) може да влијае на перформансите на целата мрежа за противракетна одбрана во регионот“.
На крајот на краиштата, конфликтот ја надмина традиционалната логика на анализата на трошоците и придобивките.
„Кога режимите проценуваат дека нивниот опстанок е загрозен, тие можат да прибегнат кон екстремни мерки што не се вклопуваат во вообичаените рационални пресметки“, рече Азизи и додаде:
„Во егзистенцијални ситуации, повеќето други размислувања паѓаат во втор план. Донесувањето одлуки се сведува на преживување, а оваа војна на исцрпување треба да се разбере низ таа призма“.