Американскиот претседател Доналд Трамп изрази поддршка за демонстрантите кои се соочуваат со брутална репресија од безбедносните сили во Иран, по пет дена протести поради економските проблеми во земјата, кои резултираа со неколку смртни случаи и десетици апсења.
Протестите започнаа во Техеран на 28 декември, поттикнати од колапсот на курсот на иранската валута во однос на американскиот долар и инфлацијата која порасна на 52 проценти. Подоцна тие се проширија и во повеќе други региони.
Државно контролираните медиуми и меѓународните организации за човекови права на 1 јануари објавија за најмалку седум загинати и десетици повредени во судири меѓу демонстрантите и безбедносните сили, иако новинските агенции поврзани со владата за насилството ги обвинија, како што ги нарекоа, „изгредниците“.
Иранските власти сè уште не ги потврдија овие извештаи, а Радио Фарда на Радио Слободна Европа/Радио Слобода не можеше независно да ги потврди.
„Ако Иран пука и насилно убива мирни демонстранти, што е нивна вообичаена практика, Соединетите Американски Држави ќе им дојдат на помош“, напиша Трамп во објава мрежата Трутх на 2 јануари.
„Подготвени сме и спремни за дејствување“, додаде тој.
Во коментари испратени до Радио Фарда на Радио Слободна Европа/Радио Слобода на 2 јануари, портпарол на Стејт департментот изјави дека „протестите го одразуваат разбирливиот гнев на иранскиот народ поради неуспесите и изговорите на нивната влада“.
Во соопштението се вели дека иранскиот режим „продолжува да го расфрла богатството на Иран за спонзорирање тероризам ширум светот и за угнетување на иранскиот народ, кој сака и заслужува подобар живот“.
„Ќе продолжиме да вршиме максимален притисок врз режимот“, соопшти Стејт департментот.
Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан — кого многу набљудувачи го сметаат за релативен умерен — се обиде да ги намали тензиите, изјавувајќи дека ги признава „легитимните барања“ на Иранците, истовремено повикувајќи ја владата да преземе мерки за олеснување на економските тешкотии.
„Од исламска перспектива… ако не го решиме прашањето на егзистенцијата на луѓето, ќе завршиме во пеколот“, рече Пезешкијан во обраќање на државната телевизија.
Тврдолиниските безбедносни сили, сепак, ветија дека ќе заземат „цврст“ став против демонстрантите и против оние кои ја „искористуваат“ ситуацијата за предизвикување хаос.
Саид Голкар, вонреден професор на Универзитетот во Тенеси кој ја следи состојбата во Иран, напиша на социјалните мрежи дека новиот бран протести е „поттикнат од економски незадоволства, но во суштина е вкоренет во репресијата на режимот, идеолошките политики и некомпетентноста“.
Али Фатхолах-Неџад, основач и директор на Центарот за Блискиот Исток и Глобалниот поредок со седиште во Берлин, напиша на 30 декември дека „Исламската република се наоѓа на крстопат. Обновените протести на национално ниво се резултат на наталожени кризи: брза девалвација на валутата, недостиг на вода и електрична енергија, зголемување на цените на горивата, инфлација која се приближува до хиперинфлација, еколошко уништување и слично“.
Извештаи за загинати на протестите
Новинската агенција Фарс, која е блиска до Исламската револуционерна гарда (ИРГК), извести за протести во градот Лордеган на југозападот на земјата, наведувајќи дека дошло до судири со безбедносните сили. Таа, повикувајќи се на „информиран извор“, соопшти дека „две лица го загубиле животот“.
Норвешката организација за човекови права Хенгав исто така објави за смртни случаи во Лордеган, наведувајќи дека безбедносните сили отвориле оган врз демонстрантите, при што биле убиени двајца, а неколкумина биле ранети. Групата соопшти и дека еден демонстрант бил убиен во покраината Исфахан во централниот дел на Иран на 31 декември.
„Протести се одржаа во неколку делови на Лордеган, вклучувајќи го Општинскиот плоштад и просторот пред владината зграда. Демонстрациите беа пречекани со насилна репресија, вклучувајќи употреба на солзавец и вистинска муниција од страна на силите на редот“, соопшти групата.
Ирански демонстранти палат гуми во градот Кавар, во покраината Фарс, на 1 јануари.
Агенцијата Фарс подоцна објави дека три лица биле убиени, а 17 повредени околу 20 часот во судири меѓу безбедносните сили и демонстрантите во Азна, град со околу 48.000 жители во западната иранска покраина Лорестан. Непотврдениот извештај наведе дека демонстрантите нападнале полициска станица.
Во меѓувреме, Исламската револуционерна гарда (ИРГК) соопшти на 1 јануари дека еден припадник на нејзината доброволна паравоена единица Басиж бил убиен еден ден претходно во западниот град Кухдашт, исто така во покраината Лорестан.
Расте бројот на апсења во повеќе области
Новинската агенција Тасним соопшти дека најмалку 30 лица биле уапсени во главниот град Техеран поради „нарушување на јавниот ред“. Апсења беа пријавени и во други области, вклучувајќи го Малард и покраините Алборз, Лорестан и Чахармахал и Бахтијари.
Во Малард, западно од Техеран, Фарс го цитираше заменик-гувернерот кој изјави: „Истрагите покажуваат дека дел од уапсените пристигнале во Малард од соседни градови, кои сега се во рацете на безбедносните служби“.
Осамен демонстрант седи со наведната глава во соочување со безбедносните сили во Техеран за време на протестите поради слабата економија на земјата.
„Идентификувани се и други елементи поврзани со овие активности, а операциите за нивно апсење се на дневен ред“, се додава.
Видеа и извештаи на социјалните мрежи наведуваат дека пазарите во Техеран повторно биле затворени на 1 јануари, при што трговците марширале по улиците додека се борат со спиралата на инфлација предизвикана од слободниот пад на валутата.
Сериозен предизвик
Немирите се чинеа како најсериозниот предизвик за теократската власт во Иран од протестите „Жена, живот, слобода“, кои избувнаа по смртта во септември 2022 година на 22-годишната иранско-курдска студентка Махса Амини додека беше во полициски притвор поради прекршување на кодексот на облекување.
Пезешкијан претходно ги повика граѓаните да покажат солидарност наместо да се приклучуваат на протестите. Тој исто така вети дека владата ќе донесе „нови одлуки“ кои ќе ја подобрат економската состојба.
Ова малку го ублажи гневот на Иранците, кои се притиснати од инфлација над 50 проценти и ослабен ријал што на неофицијалните пазари се тргува за околу 1,4 милиони за долар, во споредба со околу 800.000 пред една година.
Официјалните девизни курсеви се поповолни, но се недостапни за многу ирански граѓани и бизниси.
„Неодамнешните протести откриваат една јасна реалност: многу Иранци одлучиле дека сегашниот естаблишмент мора да заврши — по секоја цена и што е можно поскоро — пред земјата што ја сакаат да биде дополнително уништена“, изјави за Радио Фарда во телефонско интервју на 1 јануари Ширин Ебади, добитничка на Нобеловата награда за мир во 2003 година за нејзините напори за демократија и заштита на човековите права во Иран.
Со известување на Ројтерс
