Во Азербејџан, северозападниот сосед на Иран, расте стравот дека оваа јужнокавкаска земја би можела да се вплетка во американско-израелската војна против Техеран, која се проширува.
Баку го обвини Иран за испукување беспилотни летала што нападнаа аеродром и училиште во автономниот регион Нахчиван во Азербејџан на 5 март, нарекувајќи го тоа „акт на терор“ и ветувајќи дека ќе одговори.
Техеран негираше дека ги испукал беспилотните летала што повредија две лица.
Инцидентот ги зголеми загриженостите во Азербејџан - кој има блиски воени, економски и енергетски врски со Израел, архинепријателот на Техеран - дека би можел да стане цел на растечкиот одговор на Исламската република на масовната воздушна кампања на САД и Израел започната на 28 февруари.
Иран возврати со испукување ракети и беспилотни летала врз американските воени и дипломатски објекти и со удар врз клучната енергетска инфраструктура во Персискиот Залив. Целта на Техеран, велат експертите, е да ја прошири војната и да ги зголеми трошоците за конфликтот за Вашингтон и неговите сојузници.
„Ова е опасна ситуација“, вели Јасур Мамадов, азербејџански воен аналитичар со седиште во Германија.
„Азербејџан има долга граница со Иран“, и ако Турција, најблискиот сојузник на Баку, не е вклучена, „би било многу тешко да се одбрани земјата“, додаде тој.
Голем дел од загриженоста во Азербејџан, земја богата со нафта со околу 10 милиони жители, е центрирана околу стравувањата дека Иран би можел да ја таргетира неговата енергетска инфраструктура, вклучувајќи ги цевководите и производствените капацитети.
„Иран разви технологија за беспилотни летала способна да лета до 1000 километри“, рече Мамадов, осврнувајќи се на верзијата со долг дострел на дронот Шахед што може да патува околу 1500 километри.
„Тоа значи дека лесно би можел да стигне до енергетската инфраструктура на Азербејџан во Каспиското Море, како и до кој било град“.
Експертите велат дека блиските врски на Баку со Израел го прават потенцијална иранска цел.
Азербејџан, кој дели граница од околу 700 километри со Иран, е главен снабдувач на нафта за Израел. Израел, пак, е продавач на оружје и беспилотни летала на Баку.
„Доколку иранската енергетска инфраструктура биде погодена од Израел, Техеран би можел да ги гледа енергетските капацитети на Азербејџан како потенцијални цели, со оглед на тоа што Израелците добиваат толку многу енергија од Азербејџан“, рече американскиот аналитичар за Иран, Алекс Ватанка, пред почетокот на војната.
И покрај растечките врски со Израел, Баку постојано повторува дека нема да дозволи неговата територија или воздушен простор да бидат користени од која било земја за започнување воени операции против Иран.
Иран долго време е критичен кон присуството на Израел во Азербејџан. Техеран го обвини Баку за соработка со израелската разузнавачка служба - обвинувања што Азербејџан ги негира.
Еден ден пред нападот со беспилотни летала во регионот Нахчиван во Азербејџан, претседателот Илхам Алиев беше во ретка посета на иранската амбасада во Баку за да изрази сочувство за смртта на врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, кој беше убиен во израелски воздушен напад во Техеран на 28 февруари.
Но, на 5 март, расположението на Алиев се смени.
„Иранските претставници мора да дадат објаснување на азербејџанската страна, мора да се понуди извинување и оние што го извршиле овој терористички чин мора да бидат кривично одговорни“, рече Алиев за време на состанокот на неговиот совет за безбедност.
Техеран негираше дека извршил напад со беспилотни летала врз Азербејџан.
„Исламската Република Иран негира дека нејзините вооружени сили лансирале беспилотно летало кон Република Азербејџан“, се вели во соопштението на Генералштабот на вооружените сили, според државната телевизија, која го обвини Израел.
Фархад Мамедов, аналитичар близок до азербејџанската влада, рече дека нападот со беспилотни летала ќе го принуди Баку да преземе мерки за своја одбрана и да започне консултации со Турција.
Азербејџан и Турција делат длабоки историски и културни врски. Во 2021 година, страните го проширија своето партнерство „една нација, две држави“, според кое двете страни ветија дека ќе си помогнат една на друга доколку бидат нападнати.
За време на војните на Азербејџан со Ерменија околу Нагорно-Карабах во 2020 и 2023 година, Турција му испорачуваше оружје на Баку, вклучително и напредни беспилотни летала. Ереван ја обвини Турција за директно вклучување во конфликтот, што Анкара и Баку го негираа.
Турското Министерство за надворешни работи на 5 март ги осуди нападите со беспилотни летала врз Азербејџан, повикувајќи на „веднаш“ прекин на таквите напади.
Еден ден претходно, Турција соопшти дека одбранбен систем на НАТО пресретнал балистичка ракета во нејзиниот граничен регион. Иран ги отфрли обвинувањата дека лансирал балистичка ракета кон Турција, членка на НАТО.
„Самата Турција може да се чувствува загрозена и може тесно да се здружи со Азербејџан“, предупредува Ата Мохамад Табризи, ирански аналитичар со седиште во Турција.
Во соработка со Азербејџанскиот сервис на РСЕ