Вести
Претставници на САД и Иран во петок на нуклеарни разговори поради страв од воен конфликт
Американските и иранските претставници треба да одржат нова рунда нуклеарни разговори во Женева во петок, во она што се смета за последен обид да се избегне голем воен конфликт.
Третата рунда разговори треба да се одржи додека американскиот претседател Доналд Трамп ги разгледува опциите за воена акција на САД доколку не се постигне договор за ограничување на нуклеарната програма на Иран, при што два американски носачи на авиони се позиционирани во близина на Исламската Република.
Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Аракчи, во четврток отпатува од Техеран кон Швајцарија и се очекува да разговара со претставникот на Белата куќа, Стив Виткоф, и зетот на Трамп, Џаред Кушнер.
Оманските претставници ќе дејствуваат како посредници, како што правеа и во претходните рунди.
Двете страни одржаа индиректни разговори во Оман претходно овој месец, први откако Израел и САД ги бомбардираа клучните ирански нуклеарни објекти за време на краткиот конфликт во јуни. Втората рунда разговори се одржа во Женева на 17 февруари.
Двете рунди разговори не донесоа напредок, а клучните точки на спор остануваат нерешени.
САД побараа Иран целосно да го запре збогатувањето на ураниум и да се откаже од своите залихи од околу 400 килограми високо збогатен ураниум, што би го спречило Техеран да изгради нуклеарно оружје.
Техеран инсистира дека неговата нуклеарна програма е за мирни, цивилни цели, како што е производство на електрична енергија.
Иран навести дека е подготвен да направи отстапки во замена за укинување на санкциите на САД и признавање на неговото право да збогатува ураниум.
Пред разговорите во петок, Аракчи рече дека страните се блиску до договор со кој ќе се избегне воена конфронтација.
„Имаме историска можност да постигнеме невиден договор што ќе ги реши меѓусебните загрижености и ќе ги постигне меѓусебните интереси“, рече Аракчи на социјалните медиуми, додавајќи дека договорот е „на дофат, но само ако дипломатијата се даде приоритет“.
Аракчи, исто така, вети дека Иран „никогаш нема да развие нуклеарно оружје под никакви околности“, но инсистираше на правото на земјата да „има корист од дивидендите од мирнодопската нуклеарна технологија“.
Американскиот претседател Доналд Трамп во последното негово обраќањето изјави дека нема да дозволи „државата број еден спонзор на тероризмот во светот“ да има нуклеарно оружје.
Американскиот претседател рече дека Техеран сака да ја обнови својата нуклеарна програма и „во овој момент повторно ги следи своите злокобни нуклеарни амбиции“.
Трамп, исто така, тврдеше, без да даде докази, дека Техеран „веќе развил ракети што можат да ја загрозат Европа и нашите бази во странство и дека работат на изградба на ракети што наскоро ќе стигнат до Соединетите Држави“.
По обраќањето на Трамп, портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Бакаеи, објави на социјалните мрежи дека американската администрација шири „лаги“.
„Што и да тврдат за нуклеарната програма на Иран, балистичките ракети на Иран и бројот на жртви за време на немирите во јануари, тоа е едноставно повторување на „големите лаги““, рече тој.
Женевските разговори доаѓаат по повторените закани на Трамп за воена акција против Техеран, прво поради бруталното задушување на масовните протести во Иран во јануари, а потоа и поради нуклеарната програма на земјата.
Светските сили склучија значаен нуклеарен договор со Техеран во 2015 година за да спречат иранска бомба.
Западните економски санкции беа ублажени во тоа време, но Иран почна да не ги почитува предвидените обврски во договорот откако Трамп, во својот прв мандат како претседател, се повлече од договорот во 2018 година и повторно воведе санкции.
види ги сите денешни вести
Белоруската опозициска лидерка се пресели во Варшава
Протераната белоруска опозициска лидерка Свјетлана Циханускаја во средата изјави дека ја преместила својата база од Литванија во Полска од безбедносни причини.
„Причината за преселбата од Литванија беа безбедносните проблеми“, изјави таа за полската новинска агенција, додавајќи дека дел од нејзиниот персонал ѝ се придружил во преселбата во Варшава каде што ќе продолжат со својата работа.
Циханускаја рече дека канцеларијата на движењето во Вилнус ќе продолжи да работи.
На крајот од минатата година, литванската влада ја намали личната заштита за Циханускаја, а премиерката Инга Ругињене го нарече преселувањето „адаптација на сегашното ниво на закана“.
Додека Циханускаја претходно беше обезбедувана деноноќно од специјални сили,а полицијата ја презеде одговорноста за нејзината безбедност. Таа изјави дека и нејзината канцеларија станала цел на белоруските разузнавачки служби, кои се обиделе да вметнат свои агенти.
„Полската влада прави сè за да ја обезбеди мојата безбедност“, изјави таа.
Циханускаја се спротивстави на белорускиот моќник Александар Лукашенко на претседателските избори во 2020 година, на кои многумина веруваат дека таа излегла како победничка.
Масовни протести избувнаа кога Лукашенко прогласи дека победил со околу 80% од гласовите.
Протестите беа брутално задушени од Владата во Минск. Циханускаја и нејзините деца избегаа во Литванија, каде што формираше еден вид влада во егзил. Полска и Литванија се дом на многу Белоруси кои се предмет на политички прогон дома.
Европската комисија предлага укинување на роамингот за земјите од Западен Балкан
Европската комисија предложи отворање преговори со шест земји од Западен Балкан за да ги вклучи во шемата на ЕУ „Роаминг како дома“.
Оваа програма на Европската комисија е регулатива на ЕУ што дозволува мобилни телефони да се користат во други земји-членки по исти цени како и во вашата матична земја.
Тоа значи дека кога се користи мобилен телефон во зоната на ЕУ, нема дополнителни трошоци за роаминг за повици, СМС-пораки или користење на интернет.
Комесарот за проширување на ЕУ, Марта Кос, изјави дека трошоците за роаминг се проблем за луѓето низ целиот Западен Балкан.
„Тие влијаат на работниците што ги преминуваат границите или на семејствата кои едноставно сакаат да останат во контакт. Ненадејните сметки или повисоките трошоци додека патуваме се нешто што повеќе не го знаеме во рамките на ЕУ. Денес предложивме да го прошириме ова на Западен Балкан. Ова би значело полесни повици и мобилни податоци по цени како дома“, изјави Кос.
Со предлогот Комисијата бара одобрение од Советот на ЕУ за отворање преговори со партнери од Западен Балкан по ова прашање. Откако Советот ќе го усвои ова барање, Европската комисија ќе преговара за билатерални договори со секоја земја во регионот. Откако ќе бидат успешно склучени, овие договори ќе го отворат патот Западен Балкан да стане дел од областа на ЕУ „Движете се како дома“.
Откако договорот ќе биде финализиран и целосно усогласен со правилата за роаминг на ЕУ, граѓаните што патуваат помеѓу ЕУ и Западен Балкан ќе можат да остваруваат повици, да испраќаат пораки и да користат мобилни податоци без дополнителни трошоци за роаминг.
ЕУ го воведе „Роаминг како дома“ во јуни 2017 година. Се однесува на земјите-членки на ЕУ и земјите од Европската економска зона. Во јануари оваа година, регулативата беше проширена на Украина и Молдавија.
Во моментов нема потврда од Европската комисија за тоа кога регулативата потенцијално би можела да почне да се применува во земјите во регионот, бидејќи, според претставниците на Комисијата, сè зависи од преговорите со надлежните институции во регионот.
„Временската рамка зависи од подготвеноста на секој од партнерите од Западен Балкан да склучи билатерални договори со ЕУ и да обезбеди нивно целосно почитување на релевантното законодавство“, изјави портпаролот на Комисијата Рикардо Кардосо.
Вучиќ побара од Соренсен поактивно вклучување на ЕУ во дијалогот со Косово
Претседателот на Србија, Александар Вучиќ, објави дека разговарал со специјалниот претставник на Европската Унија за дијалог меѓу Косово и Србија, Петер Соренсен, во Белград за продолжување на дијалогот со поактивно ангажирање на ЕУ.
„Убеден сум дека е во интерес на сите страни да избегнуваат потези што би довеле до понатамошна ескалација и да инсистираат, со посредство на ЕУ, на целосно спроведување на преземените обврски и зачувување на мирот и стабилноста на теренот“, напиша Вучиќ на Инстаграм на 25 февруари.
Во разговор со европскиот претставник, Вучиќ ги повтори своите критики за соработката меѓу Косово, Албанија и Хрватска во областа на безбедноста и одбраната, наведувајќи дека ова „ги зголемува тензиите и ја загрозува безбедноста на српскиот народ“.
Во март минатата година, Албанија, Хрватска и Косово потпишаа декларација во која се наведува дека трите земји ќе соработуваат за зајакнување на безбедноста и стабилноста во Југоисточна Европа, а Вучиќ го опиша овој документ како „воен и офанзивен сојуз против Србите и Србија“, што земјите потписнички го негираа.
Вучиќ, исто така, „изрази загриженост“ во врска со законот за странци и возила, чија целосна примена во Косово треба да започне на 15 март.
Целосната примена на Законот за странци би можела да влијае на функционирањето на здравствените и образовните институции во Косово кои работат според српскиот систем, бидејќи лицата кои немаат косовски документи мора да имаат работна дозвола или лиценца за вршење дејност, за што се поднесува барање до Агенцијата за вработување на Косово.
Европската унија претходно за Радио Слободна Европа изјави дека статусот на здравствените и образовните структури и услуги поддржани од Србија во Косово ќе биде решен во рамките на дијалогот меѓу Приштина и Белград, во согласност со постигнатите договори и законите што се на сила во Косово.
Пред посетата на Белград, Соренсен престојуваше во Приштина каде што, по средбата со косовските претставници, рече дека фокусот на разговорите е подобрување на нормализацијата на односите со Србија.
Косовскиот премиер Албин Курти по средбата изјави дека Косово останува посветено на нормализација на односите со Србија, преку меѓусебно признавање.
РСЕ ја контактираше ЕУ со прашањето дали се планираат состаноци на високо ниво меѓу Косово и Србија во блиска иднина и кои се следните чекори во овој процес.
Во меѓувреме, министерот за надворешни работи и дијаспора на Косово Гљаук Коњуфца го информираше Соренсен за време на неговата посета на Приштина дека Министерството ќе го води процесот на дијалог за нормализација на односите со Србија, кој започна во 2011 година. Сепак, министерството не прецизираше дали Коњуфца ќе биде на чело на тој процес.
Директорот на Канцеларијата за Косово во Владата на Србија, Петар Петковиќ, како одговор на објавата на Косово изјави дека „преговарачот на Приштина во дијалогот, без оглед на кадровското решение, е исклучиво претставник на привремената институција на самоуправа во Приштина“, како што властите во Белград, кои не ја признаваат независноста на Косово, ги нарекуваат институциите на таа држава.
Артан Мухаџири, експерт за политички настани во Косово, за РСЕ изјави дека верува оти префрлањето на дијалогот во Министерството за надворешни работи означува „нов моментум“ и дека во овој процес сè ќе зависи од „подготвеноста за компромис и реализмот“.
Во последните години, Белград и Приштина одржаа неколку рунди преговори на ниво на главните преговарачи, но немало средби на највисоко политичко ниво од септември 2023 година.
Четири загинати во руски воздушни напади во јужна Украина
Четири лица загинале во руски напади во јужна Украина, соопштија властите во среда, додавајќи дека едно дете е повредено.
Воздушните напади врз село во областа Запорожје уништиле една станбена зграда, а друга била оштетена, соопшти украинската служба за цивилна заштита.
Нападите се случија во вторник вечерта (24 февруари) на четвртата годишнина од почетокот на војната.
Проценките за бројките на жртвите варираат, но еден неодамнешен извештај го процени бројот на убиени, ранети и исчезнати на 1,2 милиони Руси и 500.000-600.000 Украинци.
Конфликтот расели милиони Украинци од своите домови. Светската банка изјави дека реконструкцијата на економијата ќе чини 588 милијарди долари во текот на една деценија.
Украина се брани од целосна руска инвазија од 24 февруари 2022 година, со поддршка од западните сојузници.
Иран ги отфрла тврдењата на САД за ракетната програма како „големи лаги“
Иранското министерство за надворешни работи ги отфрли тврдењата на Соединетите Држави за неговата ракетна програма како „големи лаги“, откако претседателот Доналд Трамп тврдеше дека Техеран развива ракети што можат да ги погодат САД.
„Што и да тврдат во врска со нуклеарната програма на Иран, балистичките ракети на Иран и бројот на жртви за време на немирите во јануари, е едноставно повторување на „големите лаги““, изјави портпаролот на министерството, Есмаил Бакеи, на X.
Бакаи не прецизираше точно на кои тврдења одговара, но неколку часа претходно Трамп рече дека Иран бара ракети што можат да стигнат до американска почва.
Во интервју за Ал Џезира во февруари, иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, рече дека Техеран нема капацитет да ги таргетира САД, но ќе нападне американски бази на Блискиот Исток доколку Вашингтон започне напад.
За време на својот говор за состојбата на нацијата, Трамп, исто така, повтори дека на Иран никогаш нема да му биде дозволено да изгради нуклеарно оружје, велејќи дека лидерите на Техеран „во овој момент повторно ги следат своите злобни нуклеарни амбиции“.
Иран постојано негираше дека бара нуклеарно оружје, но инсистира дека има право да користи нуклеарна технологија за мирни цели.
Американскиот претседател, исто така, тврдеше дека иранските власти убиле 32 000 луѓе за време на бранот протести што започна во декември и достигна врв на 8 и 9 јануари.
Иранските власти признаваат повеќе од 3000 смртни случаи, но велат дека насилството е предизвикано од „терористички акти“ поттикнати од САД и Израел.
Новинската агенција на активисти за човекови права (ХРАНА) со седиште во САД регистрираше повеќе од 7000 смртни случаи, а предупредува дека вкупниот број на жртви е веројатно многу поголем.
Запленет уште еден тон марихуана од фирма во валандовско
Уште еден тон марихуана е запленет од фирма за одгледување медицински канабис во валандовското село Јосифово.
Станува збор за фирмата „Грин лајф“, една од шесте на кои Владата денеска, 24 февруари, им ја одзеде лиценцата за работа.
„По наредба на јавен обвинител од Основно јавно обвинителство Гевгелија, полициски службеници од СВР Струмица, ОВР Валандово, денеска извршија претрес во простории на правен субјект за производство на марихуана во село Јосифово“, потврдија од МВР за државната агенција МИА.
Заплената е продолжение на акцијата на полицијата започната изминатиот период во рамки на која досега беа одземени 40-тина тони марихуана од простории на фирми кои имаат лиценца за одгледување канабис за медицински цели.
Покрај „Грин лајф“, без лиценца останаа и „ЦБД медплант“, „Лајф плант“, „Атафарм“ и „Канабидоис“, како и „Алфа фарм“ чиј косопственик – српски државјанин, беше уапсен во Србија каде во селото Коњух на 29 јануари беа запленети пет тони марихуана.
По заплената во Србија, откако беа објавени сомнежите на тамошните органи дека марихуаната потекнува од Северна Македонија, македонските полиција и обвинителство започнаа акција.
Покрај заплената на 40-тина тони, Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција (ОЈО ГОКК) на 20 февруари отвори и истрага за шест лица кои ги сомничи дека биле вклучени во шверцот на марихуаната во Србија.
Надлежните органи започнаа и преиспитување на лиценците за одгледување канабис за медицински цели, кои досега ги имаа 43 компании.
Одлука да се одземат лиценците на шест од нив, како што посочи министерот за здравство Азир Алиу, Владата донела бидејќи биле констатирани низа недоследности.
„Одлуките на Владата се засноваат на наодите од извршените контроли – несоодветно складирање на сувиот цвет, недоследни известувања до Комисијата, недоставена целосна документација за продажба и трансфер“, посочи Алиу на прес-конференција на 24 февруари.
Тој најави дека кога ќе завршат контролите во сите компании, ќе се предложи нов закон за одгледување канабис за медицински цели со цел да се спречат злоупотреби.
Одгледувањето канабис за медицински цели во Северна Македонија е легализирано повеќе од 8 години.
Иран го уапси шефот на бирото на јапонскиот јавен радиодифузер во Техеран
Иран го уапси шефот на бирото на јапонскиот јавен радиодифузен сервис, NHK World, и го префрли во озлогласениот затвор „Евин“ во Техеран, потврдија два извори за Радио Фарда, сервис на Радио Слободна Европа (РСЕ).
Не е јасно кога е уапсен или какви се обвиненијата против Шиносуке Кавашима, но нашите извори тврдат дека тој бил однесен во затворот „Евин“ на 23 февруари.
Кавашима е сместен во одделението 7 во затворот „Евин“, каде што обично се наоѓаат политичките затвореници, посочува еден од изворите.
NHK не одговори веднаш на барањето за коментар од Радио Фарда. Иранските власти не објавија ништо за апсењето на Кавашима, кој претходно беше шеф на бирото на NHK во Џакарта.
NHK е јавен радиодифузен сервис на Јапонија, кој емитува вести и информации за Јапонија и Азија преку телевизија, радио и онлајн платформи за глобална публика.
Апсењето на Кавашима доаѓа неколку недели откако властите убија илјадници луѓе во невидена репресија на масовните протести со кои се бараше соборување на иранските владетели.
Како дел од репресијата, десетици илјади луѓе се уапсени низ целата земја во последните недели, вклучувајќи новинари и борци за човекови права.
Во Собранието не помина предлогот за минималец од 600 евра
Предлогот минималната плата да се зголеми на 36.960 денари (600 евра) од март 2026 до март 2027 не доби поддршка од пратениците од власта.
Тој се најде на дневен ред на седницата на собраниската Комисија за економски прашања, труд и енергетска политика, откако официјално беше поднесен од пратеничката група на СДСМ.
Предлогот на седницата го образложи координаторот на пратеничката група на СДСМ, Оливер Спасовски, кој рече дека во изминатите две години растат цените на основните прехранбени производи, енергентите, комуналните услуги и здравствените трошоци, а потрошувачката кошничка бележи континуиран раст.
Минималната плата во моментов во Северна Македонија изнесува 24.379 денари, а според закон треба да се зголеми во март за околу 1.600 денари, односно ќе изнесува 26.000. Опозицијата смета дека тоа не е доволно.
„Иако постои законски механизам за усогласување на минималната плата, и тоа 50 проценти од растот на просечната плата и 50 проценти од растот на трошоците на живот, реалноста покажува дека динамиката на поскапувањето ја надминува динамиката на законското усогласување. Најзасегнати од ова се граѓаните кај кои минималната плата е единствен извор на приход“, рече Спасовски.
Пратениците од владејачкото мнозинство не се вклучија во дебата со исклучок на еден пратеник од ЗНАМ, кој рече дека ќе даде поддршка. Сепак, предлогот без поддршка од останатите пратеници од власта, не доби зелено светло во комисијата.
Повисока минимална плата изминатиот период постојано бара и Сојузот на синдикати на Македонија (ССМ), кој организираше протест, како и блокади пред Собранието, стопанските комори и Владата. ССМ најави дека во текот на март ќе продолжи со таргетирани блокади, но ќе организира и генерален штрајк и нов протест.
Ставот на претставници на власта, пак, е дека тие ќе поддржат повисок минималец, но ако за тоа се договорат работниците и работодавците. Власта тврди дека и со актуелната минимална плата, куповната моќ во Северна Македонија е поголема од други европски држави.
„Можеме да имаме и минимална плата од 1.000 евра, но колку вреди таа плата. Ние имаме поголема куповна моќ од Чешка, Литванија, Албанија, Црна Гора, Турција, но ние треба да ги достигнеме европските земји како Белгија, Германија, Хрватска итн.“, рече министерот за економија и труд, Бесар Дурмиши, одговарајќи на пратенички прашања на 18 февруари.
Тој рече и дека во земјава од околу 700.000 вработени, само 30.000 земаат минималец, но оти голем дел од овие луѓе се индивидуални трговци и според него, „не зависат од својата минимална плата, туку од приходите што влегуваат во нивните фирми“.
Според анализите на ССМ, кој бара минималец од 600 евра, во моментов под 500 евра плата земаат 33% од македонските работници.
Шест фирми ги изгубија лиценците за одгледување канабис
На шест компании во Северна Македонија им се одземени лиценците за одгледување канабис за медицински цели, соопшти министерот за здравство, Азир Алиу, на прес-конференција во Владата на 24 февруари.
Владата донела ваква одлука бидејќи, како што посочи министерот, биле констатирани низа недоследности.
„Одлуките на Владата се засноваат на наодите од извршените контроли – несоодветно складирање на сувиот цвет, недоследни известувања до Комисијата, недоставена целосна документација за продажба и трансфер“, посочи Алиу.
Досега се спроведени контроли во 13 фирми, а надлежните најавуваат дека ќе ги проверуваат сите 43 кои во моментов имаат активни лиценци.
Поради пропустите и можностите за злоупотреби што ги констатирале надлежните, министерот најави и подготовка на нов закон. Но, за него ќе се почека додека да завршат контролите во сите фабрики.
Меѓу шесте фирми на кои е одземена лиценцата е и „Алфа фарм“ чиј косопственик е вмешан и осомничен со случајот со запленетите пет тони марихуана во Србија.
Останатите пет компании кои останаа без дозвола се: „Грин лајф“, „ЦБД медплант“, „Лајф плант“, „Атафарм“, „Канабидоис“.
„Алфа фарм“, која е актуелна со последните случувања во земјава и во Србија, е фирма со седиште во Скопје. Еден од нејзините косопственици – српски државјанин беше приведени во акција на српските органи на 29 јануари кога во селото Коњух во централна Србија, беа запленети пет тони марихуана.
Српските органи тогаш излегоа со сомнежи дека тие потекнуваат од Северна Македонија, по што започна акција и во земјава. Од фабрики во Скопје и во струмичкиот регион беа запленети 40-тина тони.
Исто така, на 20 февруари Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција (ОЈО ГОКК) отвори и истрага за шест лица кои ги сомничи дека биле вклучени во шверцот на марихуаната во Србија.
Одгледувањето канабис за медицински потреби во Северна Македонија е легализирано повеќе од осум години.
Надзорот над компаниите со одобрение за одгледување на канабис за медицински цели го спроведува Комисија за одобрување на одгледување на канабис за медицински цели, која е под Министерството за здравство.
Одлуките за лиценците ги носи Владата. Покрај последните шест одземени лиценци, во текот на изминатите години од носењето на законот владите предводени и од СДСМ и од ВМРО-ДПМНЕ донеле одлуки за одземање на дозволите на уште 14 фирми.