Вести
Илјадници на протест против „корумпираните лидери“ во Црна Гора
Илјадници луѓе денеска излегоа на протест во главниот град на Црна Гора, барајќи оставка од претседателот Мило Ѓукановиќ, како и на други владини и судски функционери кои ги обвинуваат за замижување пред корупцијата.
Денешниот протест во Подгорица беше четврти во исто толку недели. Демонстрантите, кои се проценува дека беа околу 10 илјади, маршираа во центарот на градот извикувајќи слогани „Мило е крадец.“
Протестите започнаа откако поранешниот клучен сојузник на Ѓукановиќ, го обвини претседателот и неговата владејачка Демократска партија на социјалистите (ДПС) за несоодветни финансиски зделки и корупција.
Ѓукановиќ ги отфрла обвинувањата, а властите, пак, го обвинија поранешниот банкар Душко Кнежевиќ за измама и перење пари. Кнежавиќ избега од земјата.
Ѓукановиќ и неговата ДПС владејат во Црна Гора со децении. Тој ја предводеше земјата до независност од Србија во 2006 година и се спротистави на Русија со влезот во НАТО во 2017 година.
види ги сите денешни вести
Поголем пристап до американскиот пазар: Договор за фер трговија меѓу САД и Северна Македонија
САД и Македонија постигнаа рамковен договор за фер и реципрочна трговија, со кој се отвораат нови можности за извозниците и се продлабочува билатералната економска соработка.
Според договорот, Македонија ќе ги укине царинските давачки за сите индустриски и земјоделски производи од САД, додека Соединетите Држави ќе задржат 15% тарифи за дел од македонските производи, со можност одредени производи да добијат нулта стапка.
Во објава на Фејсбук, министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски го оценува договорот како важен и значаен исчекор во економската соработка со САД кој има големо значење за македонската економија и од кој конкретен бенефит ќе имаат македонските компании.
„Важно е да бидеме прецизни: САД ќе ја задржат реципрочната тарифа од 15% за производите со потекло од нашата држава, додека паралелно – и тоа е суштината на успехот – ќе се идентификуваат производи што ќе добијат до 0% реципрочна тарифа. Со други зборови, за дел од клучните индустрии и производи, тарифите ќе се намалат до нула. Усогласивме заедничка изјава и рамка за Договор за реципрочна, фер и балансирана трговија, со што ја зајакнуваме билатералната економска соработка и отвораме поголем пристап до американскиот пазар за македонските компании“, рече Муцунски.
Заедничката изјава опфаќа повеќе области, вклучително царини, зајакнување на економската и националната безбедносна соработка, дигитална трговија, енергетскиот сектор, заштита на животната средина, нетарифни бариери и заштита на правата од интелектуална сопственост.
Во официјалното соопштение на Канцеларијата на трговскиот претставник на Соединетите Американски Држави (USTR) се наведува дека ова ги поставува темелите за Договор за реципрочна трговија со цел унапредување на економското партнерство.
Договорот со САД вчера го најави премиерот Христијан Мицкоски, посочувајѓи оти шеесет и три-шееесет и четири производи, кои за земјава се стратешки, во САД ќе бидат извезувани со едноцифрена тарифа од нула до шест и пол проценти.
Тој кажа дека во изминатите месеци се воделе многу активни и жестоки преговори и оти ваквите поволни стапки се резултат на тоа.
Рубио вели дека ова е „одлучувачки момент“ за светот
Американскиот државен секретар Марко Рубио изјави дека светот е во „одлучувачки момент“ додека се упатува кон Минхен, каде што треба да пристигне за да присуствува на Минхенската безбедносна конференција која ќе трае од 13 до 15 февруари.
„Светот се менува многу брзо пред нас. Стариот свет е исчезнат - искрено, светот во кој пораснав - сега живееме во нова ера во геополитиката, и ќе бара од сите нас некако да преиспитаме како тоа изгледа и каква ќе биде нашата улога“, рече Рубио во коментарите пред заминувањето во заедничката база Ендрус во Мериленд.
Рубио рече дека веројатно ќе се сретне со украинскиот претседател Володимир Зеленски на 14 февруари, кога Зеленски ќе пристигне тука, иако не беше „100 проценти“ сигурен дека состанокот ќе се одржи.
Запрашан за тековните руски напади врз украинската енергетска инфраструктура, кои фрлија стотици илјади во студ и темнина во зима, Рубио рече дека затоа Вашингтон ги продолжува своите мировни напори.
„Луѓето страдаат. Ова е најстуденото време од годината. Тоа е незамисливо страдање“, додаде тој.
Организаторите на Минхенската конференција изјавија дека овогодинешниот настан е најголем досега, со повеќе од 1000 делегати, вклучувајќи околу 50 шефови на влади и водечки дипломати. Се случува во време на глобални превирања, со можност за воздушни напади на САД врз Иран, целосна инвазија на Русија во Украина која се приближува кон својата четврта годишнина и тензии околу иднината на трансатлантската алијанса на НАТО.
Овие последни загрижености беа очигледни на мал придружен настан во пресрет на конференцијата, каде што поранешниот претседател на Европската комисија, Жозе Мануел Баросо, рече: „Треба да останеме атлантски, но да го европеизираме НАТО“.
Баросо повика на поголема независност на европската одбрана поради стравувањата дека Вашингтон се повлекува, додавајќи дека проширувањето на Европската унија за вклучување на Украина, исто така, ќе ја зајакне нејзината безбедност.
„Да бидеме искрени, тие нема да бидат членки на НАТО. Но, членки на Европската Унија - мислам дека можат да бидат. Затоа, да најдеме начин“, изјави Баросо за Радио Слободна Европа.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц формално ќе ја отвори конференцијата кратко по ручекот, поставувајќи го тонот за последователните дискусии.
Во неодамнешните говори, тој ја удвои пораката дека Европа треба да ја зајакне својата воена моќ во услови на руска агресија и неизвесност околу посветеноста на Вашингтон кон НАТО.
Европа ќе се чуе само „кога ќе го научиме јазикот на политиката на моќ, кога самите ќе станеме европска сила“, рече тој во јануари.
Владејачкото расположение овде е карактеризирано и со насловите на разни планирани дискусии.
Денот започнува со молитвен појадок насловен како Градење мостови во напнат свет, по што следи панел-дискусија наречена „Правила без моќ- Развивање на геостратешкиот капацитет на Европа“.
На пат кон Минхен, Рубио изрази увереност дека неговата порака до вознемирените Европејци ќе биде „добро прифатена“. Тој е придружуван од голема двопартиска група американски сенатори кои најавија средби со Зеленски, шефот на НАТО Марк Руте и други.
Во соопштението, високиот член на Комитетот за надворешни односи на Сенатот, Џин Шахин, изјави дека ќе го искористи патувањето за „зајакнување на поддршката за Украина и за поттикнување на своите колеги од Конгресот да донесат двопартиски закон за санкции за да се повикаат на одговорност Русија и нејзините овозможувачи“.
Ердоган по средбата со Вучиќ: Анкара никогаш не го занемари Балканот
Српскиот претседател Александар Вучиќ разговараше за турските инвестиции и инфраструктурни проекти со турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган во Анкара во четврток.
Ердоган на заедничка прес-конференција најави дека ќе ги посети Белград и Нови Пазар во мај или јуни.
„Разговаравме што може да се направи за развој на територијата Санџак, која ја гледаме како мост на пријателство меѓу Србија и Турција“, рече Ердоган.
Нови Пазар, во западна Србија, е дом на мнозинско бошњачко население.
Турскиот претседател рече дека Анкара „никогаш не го занемарила Балканот“.
Ердоган посочи дека разговарале што може да се направи за одржување на стабилноста и зајакнување на економскиот развој на Балканот.
„Нашата трговија и инвестиции, кои се зголемуваат од ден на ден, се движечката сила на нашите односи. Вкупната размена достигна три и пол милијарди долари минатата година, а ние постепено се приближуваме кон нашата цел од пет милијарди долари трговска размена“, рече Ердоган.
Вучиќ рече дека Белград ја смета Анкара за еден од своите најважни партнери.
„Добро ја разбираме политичката важност на Турција, нејзината улога во економијата, нејзината улога во воената индустрија и секој друг сегмент од општеството“, рече Вучиќ.
Вучиќ, исто така, рече дека се надева оти ќе потпише договор за изградба на експресен пат помеѓу Краљево и Нови Пазар.
Српскиот претседател ја поддржа таканаречената „Балканска мировна платформа“ на Ердоган, опишувајќи ја како многу важна.
„Ако добијам покана, самиот ќе одговорам“, рече Вучиќ.
Србија и Турција имаат добри билатерални односи.
Српскиот претседател Александар Вучиќ со години гради добри односи со турскиот лидер Реџеп Таип Ердоган, велејќи дека Србија негува искрено пријателство кон турскиот народ и дека турските бизнисмени се секогаш добредојдени во Србија.
Србија има потпишано Договор за слободна трговија со Турција во 2009 година, додека Заедничка политичка декларација за формирање на Високиот совет за соработка беше потпишана во 2017 година.
Сепак, Белград и Анкара не се согласуваат околу Косово – Турција го призна Косово, додека Србија не ја признава независноста на својата поранешна јужна покраина.
Токму поради испораката на беспилотни летала – камикази во Косово од страна на Турција во октомври 2025 година, се појавија искри во односите меѓу Белград и Анкара.
Белград дури ја обвини Турција, која е членка на НАТО, дека „сонува за оживување на Отоманската империја“.
Српскиот претседател Александар Вучиќ направи паралела со поранешната Отоманска империја, која се протегаше на три континенти и опфаќаше значајни делови од Балканот.
Во меѓувреме, тој призна дека реагирал остро и ја повика Турција, како партнер и пријател, да ги почитува интересите на Србија и српскиот народ во Косово.
Во претходните години, во неколку наврати се појавија тензии меѓу двете земји поради ставот на Турција кон Косово.
Србија се усогласи само со санкциите на ЕУ што не се поврзани со Русија
Србија се усогласи со четирите нови одлуки за санкции на Европската Унија кон други земји и актери, но не и кон оние што се поврзани со Русија.
Станува збор за рестриктивни мерки воведени поради активности што ја поткопуваат стабилноста и политичката транзиција во Судан, поради ситуацијата во Тунис и Гватемала, како и мерки против оние кои поддржуваат, олеснуваат или овозможуваат насилни дејствија од страна на Хамас и палестинскиот исламски џихад.
Другите земји од Западен Балкан со статус на кандидат за членство во ЕУ, исто така, се придружија кон овие одлуки.
„Тие ќе обезбедат нивните национални политики да бидат во согласност со оваа Одлука на Советот. Европската Унија ја зема предвид оваа обврска и ја поздравува“, изјави високата претставничка на ЕУ за надворешни работи и безбедносна политика, Каја Калас.
Сепак, Србија сè уште не се усогласи со ниедна одлука на ЕУ за санкции против Русија за нејзината агресија врз Украина, ниту, пак, кон мерките што се однесуваат на Белорусија.
Се очекува секоја земја-кандидат постепено да се усогласи со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ, а тоа мора да биде целосно во моментот на пристапување кон Унијата.
Ова е една од причините зошто Србија не отвори ниту едно поглавје во преговорите од декември 2021 година и го изгуби статусот на водечка земја во процесот на пристапување.
Во меѓувреме, според извештајот за напредокот на земјата објавен од Европската комисија во ноември 2025 година, усогласеноста на Србија со рестриктивните мерки на ЕУ се зголемила на 63 проценти, во споредба со 59 проценти забележани во 2024 година.
Ова зголемување се однесува на други рестриктивни мерки што ЕУ ги воведе против таканаречените трети земји, но не и против Русија.
Претседателот на РКЕ, Марко Бислимоски, поднесе оставка
Претседателот на Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ), Марко Бислимоски, поднесе оставка од функцијата на 12 февруари.
За оставката, тој го известил Собранието кое треба да ја констатира, посочија од РКЕ, но не наведоа детали за причините за нејзиното поднесување.
„РКЕ ќе продолжи да функционира и да ги извршува надлежностите и обврските што ги има во согласност со Законот за енергетиката“, наведоа оттаму додавајќи дека вработените и членовите во РКЕ јавно му се заблагодаруваат на Бисмиловски за долгогодишната соработка.
На Бислимоски ова му беше втор петгодишен мандат како претседател на РКЕ. Првиот беше во периодот од јуни 2018 до јуни 2023. Тој беше реизбран за функцијата со одлука на Собранието од јули 2023 година.
Оставката доаѓа две недели откако Управата за финансиска полиција (УФП) поднесе кривична пријава против него под сомнение за злоупотреба на службената положба и овластувањето.
Финансиската полиција го товари дека иако бил законски обврзан, тој не и ја одземал лиценцата за работа на компанијата „Тритерол Петрол ДООЕЛ Скопје“, која не ги исполнувала условите за вршење енергетска дејност.
Од Управата наведоа дека лиценцата на компанијата требало да биде одземена на 15 јануари 2024, но тоа не се случило тогаш туку на 14 април 2025. Оттаму посочија дека со тоа компанијата остварила вкупен промет од над 194,5 милиони денари, а стекнала и противправна имотна корист од околу 14,1 милион денари.
Бислимоски, пак, ги отфрли обвинувањата тврдејќи дека сите постапки се водени според закон и на истиот начин за оваа и за сите останати компании не само во делот за нафтени деривати туку и во секторот за електрична енергија.
„Некои завршија со одземање на лиценца, а некои компании коишто во текот на постапката докажаа дека не ги исполнуваат критериумите за одземање на лиценца, лиценцата не им беше одземена … Апсолутно се применувани пропишаните рокови и процедури, во понатамошен период апсолутно тоа и ќе се докаже дека е така“, рече Бислимоски на прес-конференција на 29 јануари.
Претходно во ноември 2025, Финансиската полиција поднесе кривична пријава и против две лица во својство на управители на „Тритерол Петрол ДООЕЛ Скопје“, како и против самата компанија, поради сомнение за сторени кривични дела „Фалсификување исправа“ и „Злоупотреба на постапката за јавен повик, доделување на договор за јавна набавка или јавно – приватно партнерство“.
Почнаа вонредните контроли на фирмите за медицински канабис
Почнаа контролите на сите фирми за производство на медицински канабис во земјава, потврди министерот за здравство Азир Алиу. Како што рече на прес-конференција, ќе мора да се проверуваат 43 лиценци.
Меѓудругото, тој потсети дека е донесена и владина одлука за именување членови на меѓуресорската комисија.
„Од денеска, 12 февруари, почнуваат вонредните контроли заедно со МВР. Ќе мора да се проверуваат 43 лиценци за производство на медицински канабис. Завчера на владина седница се донесе одлука за именување членови на меѓуресорската комисија. Човек од Министерството за здравство ќе раководи со неа. Била формирана во 2017 година, а не најдовме ниеден извештај од нејзината работа, иако е една од клучните за да имаме увид што се случува во однос на производството на канабис за медициснки цели“, истакна министерот.
Алиу објасни дека засега има две комисии, едната составена од Министерството за здравство, која работи во континуитет, и уште една - меѓуресорска.
„Едната комисија ја формира МЗ, брои пет члена - двајца од Министерството, еден од Институтот за јавно здравје, еден од МАЛМЕД и еден од МЗШВ, а надлежна е за две работи - да ги анализира административните процедури и да дава согласност за лиценци. Оваа комисија си работи во континуитет и имаме информација колку предмети се архивирани. Другата е меѓуресорската, со многу пошироки ингеренции, која ги анализира политиките за овој тип на процеси. Формирана е во 2017 година, била активна од тогаш, но нема ниеден извештај, нема активности што укажуваат на некој пропуст - системски или од аспект на инфраструктурата. Во однос на правилниците, има два - еден стар и уште еден. Нашите експерти од Министерството за здравство и двајца универзитетски професори ги анализираа. По анализите, ако има потреба, ќе излеземе со постапка за правилниците“, истакна министерот.
Алиу информира дека во вторникот на владина седница побарал законски измени што ќе му овозможат на министерот во вакви случаи да има ингеренции да формира повеќе од една комисија.
Владина одлука за вонредна контрола на компаниите најави премиерот Христијан Мицкоски, кој кажа дека целта е да се утврди дали производството на канабис било за медицински цели или за шверц.
Предвидувањата на Мицкоски се дека заплените од лиценцираните компании може да достигнат и до 100 тона, откако во досегашните претреси на скопската „Алфафарм“, која е во центарот на аферата за прекуграничен шверц на пет тони марихуана во Србија и други компании од истокот на земјава беа запленети 40 тони марихуана и 1300 шишиња масло од канабис.
Тие се складирани во посебни депоа до правосилно завршување на судската постапка.
Во моментов, во Северна Македонија има 43 компании кои одгледуваат канабис за медицински цели. За повеќе од осум години, владите предводени и од СДСМ и од ВМРО-ДПМНЕ донеле одлучи за одземање на одобренија за одгледување на канабис за медицински цели за 14 фирми поради неисполнување на законските услови. А во тек е постапка за одземање на одобренијата за дополнителни 4 компании.
Еден загинат, четворица повредени откако трамвај излетал од шините во Сараево
Момче на 22-годишна возраст загина откако трамвај излета од шините на трамвајска станица во близина на Националниот музеј во Сараево, објави Министерството за внатрешни работи на Сараевскиот кантон на 12 февруари.
„Според последните информации, вкупно четири лица добиле лекарска помош. Две лица биле веднаш однесени во болница, а две добиле лекарска помош на местото на несреќата“, изјави Мерсиха Новалиќ, портпаролка на Министерството за внатрешни работи на Сараевскиот кантон.
Несреќата се случи утрото на 12 февруари.
Обвинителството на Сараевскиот кантон објави дека истрагата ќе продолжи утре.
„Истрагата се спроведува под надзор на двајца обвинители, со присуство на механички и сообраќајни експерти. Ќе бидат спроведени потребните вештачења за да се утврдат сите околности и начинот на несреќата, по што ќе се донесе одлука за понатамошни процедурални дејствија“, се вели во соопштението.
Според фотографиите од местото на настанот, од излетувањето на трамвајот од шините била срушена трамвајската станица.
Трамвајскиот сообраќај е целосно прекинат кон центарот на Сараево.
Првите луѓе на Собранието и Владата на кантонот Сараево изразија најдлабоко сочувство до семејството и најблиските на лицето кое трагично го загуби животот во сообраќајна несреќа.
„Оваа трагедија длабоко нè потресе и со искрено сочувство ја споделуваме болката со семејството на починатиот. На повредените им посакуваме брзо и успешно закрепнување“, се вели во заедничкото соопштение.
Полицијата посочи дека сообраќајот ќе биде пуштен кога условите ќе бидат соодветни.
Блокада на синдикалците пред Стопанските комори, од газдите побараа повисоки плати
Сојузот на синдикати на Македонија (ССМ) денеска, 12 февруари, излегоа на блокада пред стопанските комори во Северна Македонија барајќи да седнат на маса со работодавците и да се договорат за минимална плата од 600 евра.
На блокада излегоа само 40-тина луѓе, односно 21 пред седиштата на Стопанската комора на Северна Македонија и на Стопанската комора на Северозападна Македонија, кои се наоѓаат во иста зграда во центарот на Скопје, и уште 21 на најблиската раскрсница.
Дваесет и еден е минимумот според Законот за јавни собири кој им е потребен за блокадата на улиците, а претседателот на ССМ, Слободан Тренфафилов рече дека се решиле на ваков чекор откако беше објавена снимка од него со неговите деца како користи службен автомобил дента кога синдикатите го блокираа Собранието и бараа пратениците да доаѓаат пешки на работа и да не трошат за патни трошоци. Снимката ја објави пратеничката од ВМРО-ДПМНЕ, Дафина Стојановска, а Трендафилов потоа обвини дека власта го следи.
„Да не беше законот таков, ќе дојдев сам да блокирам“, рече Трендафилов тврдејќи дека на работници им се заканувале да не излегуваат на протест и блокади и дека сега ќе ги снимаат, заокружуваат итн.
На работодавците им порачаа да седнат на маса и да се договорат бидејќи велат, работниците се нивни пријатели, додека Владата која ги казнува и им пушта инспекции им е непријател.
,,Нашите вработени во приватниот сектор се на работните места. Следниот пат ќе бидат на улица, ако помеѓу овие две блокади газдите не се одважат и не седнеме на маса", рече Иван Пешевски, претседател на Синдикатот за градежништво, кој е дел од ССМ.
Според него 400 или 500 евра плата е социјална полош, а не плата, и за тие пари, газдите не само што нема да имаат непродуктивни работници, туку ќе немаат никакви.
ССМ следната недела ќе има блокада и пред Владата, а раководството на синдикатите најави нов голем протест во неработен ден со организиран превоз со цел да им се даде шанса на сите работници да излезат на улица.
Датум кога ќе се организира тој протест, не прецизираа.
НАТО бара единство за безбедноста на Арктикот и трошоците
Министрите за одбрана на НАТО се состануваат во Брисел на 12 февруари на нивниот последен официјален собир пред самитот на алијансата во Анкара на почетокот на јули.
Не се очекува да се донесат конкретни одлуки во белгиската престолнина - наместо тоа, состанокот се врти околу две работи.
Првото е обид да се заобиколи она што се чини дека е растечки јаз меѓу европските сојузници и САД, што беше откриено за време на неодамнешните дискусии за политичката иднина на Гренланд.
Второто нешто - и не е сосема неповрзано со првото прашање - е да се открие како да се спроведе одлуката донесена во Хаг минатата година дека сите 32 сојузници треба да трошат пет проценти од БДП за одбрана до 2035 година.
Контроверзноста околу Гренланд сè уште е голема над состанокот иако не е дел од официјалната дискусија.
Додека еден европски функционер на НАТО рече дека имало „фундаментално кршење на довербата“ во рамките на алијансата по ова прашање, повеќето дипломати интервјуирани од Радио Слободна Европа се чини дека се согласуваат дека е најдобро засега да не се поставува прашањето.
Арктички стражар
Се надеваме дека мисијата Арктички стражар која ја започна воената алијанса само еден ден пред министерскиот состанок, ќе докаже дека сите се на иста страна во сериозното сфаќање на безбедноста на далечниот север и ќе ги замолчи сите разговори за потенцијално преземање на данска територија од страна на САД.
Зборувајќи за операцијата Арктичка гарда пред министерскиот состанок, генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, истакна дека „за прв пат, ќе ставиме сè што правиме на Арктикот под една команда“.
„Не само што ќе ги искористиме предностите на сè што правиме, туку ќе видиме и каде има празнини и ќе ги пополниме“, рече Руте, додавајќи:
„Го правиме ова затоа што имаме јасно чувство дека Русите и Кинезите стануваат поактивни таму“.
Извори со кои РСЕ разговараше под услов на анонимност велат дека во алијансата има приближно два табора за тоа како европските земји треба да реагираат на неодамнешните настани.
Некои земји, предводени од Франција, сè уште се под впечаток на притисок од САД и сакаат европските позиции да се диверзифицираат побрзо и подалеку од американскиот безбедносен чадор.
Во втората група се земјите, особено на источниот брег, кои заклучија дека европските држави не можат да сторат многу во блиска иднина и затоа треба да се потпрат на американска заштита и добра волја во наредните години.
Овие земји се согласуваат со ставот на Руте дека Европа не може да се одбрани без Америка, дури и ако земјите трошат значително повеќе од пет проценти од БДП. Тука спаѓаат нуклеарните капацитети на САД кои не можат лесно да се заменат, но исто така и сателитската технологија, военото разузнавање и други стратешки фактори.
Останува надежта дека тие кампови ќе претстават обединет фронт за време на министерскиот состанок и дека ова ќе продолжи кога повеќето учесници ќе брзаат кон Минхен на годишната конференција за безбедност на 13 и 14 февруари, каде што повеќето ќе сакаат да спречат сличен трансатлантски раскол како оној што беше целосно прикажан во Давос минатиот месец.
Трошоци за одбрана
Сепак, за да се случи ова, европските земји и Канада мора да се појават по друго прашање - зголемување на трошоците за одбрана.
Како што еден европски воен функционер изјави за РСЕ: „Во 2026 година, сè е околу имплементација, имплементација, имплементација“.
Бидејќи повеќето земји достигнаа речиси два проценти за одбрана во изминатата година, тоа би бил огромен потфат. Сепак, единственото нешто што го знаат е дека американскиот претседател Доналд Трамп и неговата администрација ќе продолжат да ја напаѓаат Европа и Канада.
Пред министерскиот состанок, Руте се обиде да ја претстави ситуацијата во позитивно светло, истакнувајќи го ненадејното трошење во Германија, една од клучните европски членки на алијансата, за која рече дека инвестициите „се зголемиле за десетици милијарди“.
„Германија ќе потроши 152 милијарди евра за одбрана до 2029 година“, рече тој.
„Тоа е повеќе од двојно повеќе од она што го трошеа во 2021 година. Значи, за осум години, тие ќе ги удвојат своите трошоци за одбрана. Тоа е само еден пример од многуте“.
Пред министерскиот состанок, сите членки на НАТО треба да ги достават своите Извештаи на стратешко ниво, кои ќе ги претстават воените трошоци за следните пет години.
Тоа ги загрижува некои земји бидејќи тие не планираат да трошат премногу во наредните години пред потенцијално да ги зголемат трошоците поблиску до утврдениот датум за да ги исполнат барањата „точно на време“, „сметководствен трик“ познат како „метод на хокејски стап“ во светот на НАТО.
Ова е нешто што американските претставници јасно ставија до знаење дека нема да го толерираат и Вашингтон ќе ги предупреди Европејците дека ќе треба да презентираат веродостојно и постепено прогресивно зголемување на трошоците за одбрана пред да одат на самитот во Анкара за да биде успешен.
Министерот за одбрана на САД, Пит Хегсет, нема да учествува на состанокот во Брисел, туку ќе биде претставен од неговиот заменик Елбриџ Колби. Бидејќи се смета дека е уште построг во однос на трошоците од неговиот шеф, Европејците ќе внимаваат да не го држат против него.
Се очекува неговиот говор да се фокусира на потребата од „европеизација на НАТО“. Ова во суштина значи три работи - повисоки трошоци, борбена подготвеност на европските земји и потреба од зајакнување на различните капацитети. Се очекува малкумина да го оспорат ова.
Украинско „детско чудо“
Иако најголемото внимание ќе биде насочено кон Колби, дел од министерскиот состанок ќе биде посветен и на новодојденец чие обраќање многумина го очекуваат. На состанокот на Советот НАТО-Украина, новоназначениот украински министер за одбрана Михајло Федоров ќе се појави за прв пат во воената алијанса во својата нова улога.
Во Брисел има доста возбуда околу овој триесет и петгодишен „технолошки човек“ и политичко „дете-чудо“ кое претходно работеше како министер за дигитална трансформација неколку години.
Официјалните претставници се особено заинтересирани да видат како Федоров, кој е еден од најблиските соработници на украинскиот претседател Володимир Зеленски, ќе се справи со реформирањето и модернизацијата на сè уште високо централизираното Министерство за одбрана на Украина.
Но, претставниците на НАТО всушност се надеваат дека тој ќе го сподели и своето знаење за најсовремената војна со беспилотни летала и сајбер способностите.
„Тој е веројатно најголемиот експерт во просторијата за сите работи поврзани со модерната технологија“, рече еден дипломат.
Што е со финансирањето за Украина?
Иницијативата PURL предводена од НАТО, во која европските сојузници ветуваат пари за оружје произведено во САД што ќе оди во Украина, достигна речиси 5 милијарди долари во 2025 година.
Во алијансата постои иницијатива тоа повторно да се направи напролет, додека Русија продолжува да ја напаѓа таа земја со ракети секој ден.
Сепак, индикативно е што НАТО повеќе не објавува јавно кога се договорени нови пакети PURL, по барањето на членовите на алијансата да останат анонимни и стратешки.
Сепак, некои извори стравуваат дека тоа е повеќе одраз и на намалениот апетит за купување американски стоки во многу европски земји и на растечкиот замор од финансирањето на војната, која е на прагот да влезе во својата петта година.
ЕУ го поздрави формирањето на новите институции во Косово, најави средба меѓу лидерите на Приштина и Белград
Високата претставничка на Европската Унија за заедничка надворешна политика и безбедност, Каја Калас, го поздрави формирањето на новите институции во Косово и најави дека наскоро ќе се одржи состанок на лидерите на Србија и Косово како дел од дијалогот за нормализација на односите.
„Ова е нов моментум за напредок во односите ЕУ-Косово и во дијалогот меѓу Белград и Приштина. Подготвена сум наскоро да бидам домаќин на состанок на високо ниво“, рече Калас на X.
Калас ја презеде функцијата шеф на европската дипломатија во декември 2024 година, наследувајќи го Жозеп Борел.
За време на нејзиниот мандат, не беше организиран ниту еден состанок меѓу лидерите на Косово и Србија како дел од дијалогот.
Последниот состанок на највисоко политичко ниво се одржа во септември 2023 година.
Калас ги повика косовските власти да постигнат брз напредок во процесот на реформи, оценувајќи дека ова е најбрзиот начин за деблокирање на поддршката од ЕУ вредна стотици милиони евра и постигнување напредок на патот кон Унијата.
Конституирањето на Собранието и формирањето на владата беа поздравени и од европската комесарка за проширување, Марта Кос, која ја најави својата претстојна посета на Косово.
Таа изјави дека фокусот на новите власти треба да биде на забрзување на реформите поврзани со ЕУ и целосно искористување на придобивките од Планот за раст.
Косово сè уште не доби средства од Европскиот план за раст бидејќи договорите мора да бидат одобрени од Парламентот.
Ова не беше можно минатата година поради политичката блокада и нефункционалните институции што ја одбележаа целата 2025 година.
Според прелиминарниот план, Косово треба да добие повеќе од 880 милиони евра од Планот за раст, кои ќе ги исплати Европската комисија по усвојувањето на договорот и спроведувањето на потребните реформи.
На 11 февруари, членовите на Собранието на Косово конституираа ново свикување на Собранието и избраа нова Влада, која повторно ќе ја предводи премиерот Албин Курти, само два дена откако беа потврдени резултатите од вонредните парламентарни избори одржани на 28 декември.