Вести
МВР потврди - Груевски е во Унгарија и побарал азил
Министерството за внатрешни работи пред малку потврди дека Никола Груевски е во Унгарија.
„По направените соодветни проверки, Министерството за внатрешни работи утврди декаНикола Груевски, кој се бара заради извршување на казна затвор во траење од две години за сторено кривично дело- примање награда за противзаконито влијание, се наоѓа во Република Унгарија. Министерството за внатрешни работи на Република Македонија доби и потврда од унгарското министерство дека Никола Груевски е во Република Унгарија и дека побарал азил“, соопшти МВР.
Министерството за внатрешни работи го информирало Основниот суд Скопје 1, по што Судот треба да издаде решение за распишување на меѓународна потерница за осуденото лице Никола Груевски.
види ги сите денешни вести
Цвета Ристовска поднесе оставка од ДКСК
Цвета Ристовска, член на Државната комисија за спречување на корупцијата денеска, 13 февруари поднесе оставка од функцијата.
„Согласно член 14 став 1 алинеа 1 од Законот за спречување на корупцијата и судирот на интереси, јас Цвета Ристовска поднесувам оставка од функцијата член на Државната комисија за спречување на корупцијата. По недели јавни полемики и сомнежи изнесени во врска со мојата работа, донесов одлука да поднесам неотповиклива оставка од функцијата член на Државната комисија за спречување на корупцијата“, вели Ристовска во оставката до претседателот на Собранието, Африм Гаши.
Таа додава дека во текот на целата професионална кариера, вклучително и работењето во Комисијата, работата ја извршувала законито, совесно и со најдобра намера.
„Жалам доколку одредени околности, вклучително и можни административни пропусти, доведоа до неосновани сомнежи во јавноста. Во сите ситуации во моето работење во Комисијата во кои постоеше можност за потенцијален судир на интереси барав изземање, согласно законот. Никогаш немав намера да прикријам информација, напротив ги почитував законските обврски. Убедена сум дека секој што извршува јавна функција, мора да покаже највисок степен на личен и професионален интегритет. На Државната комисија за спречување на корупцијата ѝ посакувам успешен и професионален придонес во служба на јавниот интерес“, пишува Ристовска.
Инаку Антикорупциската комисија деновиве отвори два предмети за Ристовска – за проверка на судир на интереси и за непријавување имот.
Во првиот случај се работи за тоа дека фирма на еден од синовите на Ристовска добивала пари во кампања за претседателските избори во 2024 година. Вториот предмет е поради тоа што во анкетниот лист таа не пријавила дека двајцата синови имаат маркетинг фирми.
ОЈО Струга оформи предмет за загадувањето на водата за пиење
Основното јавно обвинителство (ОЈО) Струга оформи предмет по информациите за енормно загадување на водата за пиење и за основни животни потреби на подрачјето на градот, со цел да се испитаат причините и евентуално сторени кривични дела против животната средина и природата.
Како што информираат од Обвинителството, во координација со Одделението за внатрешни работи (ОВР) Струга при Министерството за внатрешни работи (МВР), издадена е наредба за правосудната полиција да изврши увид на локација во селото Шум, каде што се сместени изворите од кои подрачјето на градот Струга се снабдува со вода за пиење.
„При увидот треба да бидат присутни и надлежни инспекциски служби од областа на животната средина, од Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ), како и од Центарот за јавно здравје (ЦЈЗ)“, се наведува во соопштението од Обвинителството.
Во текот на постапката, според ОЈО Струга, ќе бидат преземени и други дејствија на проверки.
Водата од струшкиот водовод од неделата е забранета за секаква употреба поради многу висока заматеност во изворот Шум и низ сите мерни места низ градот. Мострите земени на 9 февруари покажале 28,56 проценти матност, соопштија од Институтот за јавно здравје во Охрид.
Oд струшкото јавно претпријатие „Водовод и Канализација“ со кратко соопштение известија дека водата во градот Струга и околината не е чиста и до наредното известување не треба да се користи за пиење или други потреби.
Рубио: „ова е одлучувачки момент за светот“
Американскиот државен секретар Марко Рубио пристигна во Германија за да присуствува на Минхенската безбедносна конференција (MSC), велејќи дека светот е во „пресвртен момент“.
„Светот се менува многу брзо пред нас. Стариот свет е исчезнат - искрено, светот во кој пораснав - сега живееме во нова ера во геополитиката, и ќе бара од сите нас некако да преиспитаме како тоа изгледа и каква ќе биде нашата улога“, рече Рубио во коментарите пред заминувањето во заедничката база Ендрус во Мериленд.
Рубио се сретна со кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји на билатерални разговори неколку часа по пристигнувањето во Минхен. Рубио рече дека веројатно ќе се сретне и со украинскиот претседател Володимир Зеленски на 14 февруари, кога Зеленски ќе пристигне тука, иако не беше „100 проценти“ сигурен дека состанокот ќе се одржи.
Запрашан за тековните руски напади врз украинската енергетска инфраструктура, кои фрлија стотици илјади во студ и темнина во зима, Рубио рече дека затоа Вашингтон ги продолжува своите мировни напори.
„Луѓето страдаат. Ова е најстуденото време од годината. Тоа е незамисливо страдање“, додаде тој.
Украинскиот министер за надворешни работи Андриј Сибиха изјави за РСЕ изјави дека очекува да разговара и со Рубио.
„Ќе бидеме заинтересирани да продолжиме со нашите редовни контакти на највисоко ниво“, рече Сибиха, кој ги пречека посетителите, меѓу кои и германскиот министер за надворешни работи Јохан Вадефул, на изложбата со беспилотни летала во Куќата на Украина во Минхен.
„Само американскиот претседател Доналд Трамп може да ја заврши војната, само американската страна“, изјави Сибиха за РСЕ.
Трамп го стави крајот на војната на Русија против Украина како приоритет откако се врати на претседателската функција во јануари 2025 година, но Москва покажа мала подготвеност за компромис, а двете неодамнешни рунди разговори меѓу САД, Русија и Украина ги оставија страните во несогласувања околу клучните прашања, вклучително и контролата врз територијата во украинскиот регион Донбас.
Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, на 13 февруари изјави дека е постигнат договор за нова рунда следната недела, а датумот и местото ќе бидат утврдени дополнително.
„Најзначајното нешто што можеме да го постигнеме заедно е да ја завршиме војната со достоинствен мир и да создадеме сигурни безбедносни гаранции за Украина и за цела Европа - така што никој во Европа нема да се плаши дека ќе остане без заштита“, напиша Зеленски во објава на X, која вклучуваше снимки од неговото пристигнување во Минхен.
Организаторите на Минхенската конференција изјавија дека овогодинешниот настан е најголем досега, со повеќе од 1000 делегати, вклучувајќи околу 50 шефови на влади и водечки дипломати.
Се случува во време на глобални превирања, со можност за воздушни напади на САД врз Иран, целосна инвазија на Русија во Украина која се приближува кон својата четврта годишнина и тензии околу иднината на трансатлантската алијанса на НАТО.
Овие последни загрижености беа очигледни на мал придружен настан во пресрет на конференцијата, каде што поранешниот претседател на Европската комисија, Жозе Мануел Баросо, рече: „Треба да останеме атлантски, но да го европеизираме НАТО“.
Баросо повика на поголема независност на европската одбрана поради стравувањата дека Вашингтон се повлекува, додавајќи дека проширувањето на Европската унија за вклучување на Украина, исто така, ќе ја зајакне нејзината безбедност.
„Да бидеме искрени, тие нема да бидат членки на НАТО. Но, членки на Европската Унија - мислам дека можат да бидат. Затоа, да најдеме начин“, изјави Баросо за Радио Слободна Европа.
На прашањето што очекува од обраќањето на Рубио на конференцијата на 14 февруари и од ангажманот на САД со Европејците, романската министерка за надворешни работи Оана Тоиу за РСЕ изјави:
„Се надевам дека американската делегација... ќе повтори [силна] порака за поддршка. И покрај зборовите, покрај разговорите, мислам дека она што ни треба сега е заедничка акција, заеднички ресурси за отпорност, но и за мировниот процес во Украина“, рече Тоиу.
Тоиу додаде дека „изградбата или обновата на довербата во трансатлантското партнерство е исто така многу важна за идните чекори во мировниот процес во Украина“.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц формално ќе ја отвори конференцијата кратко по ручекот, поставувајќи го тонот за последователните дискусии.
Во неодамнешните говори, тој ја удвои пораката дека Европа треба да ја зајакне својата воена моќ во услови на руска агресија и неизвесност околу посветеноста на Вашингтон кон НАТО.
Европа ќе се чуе само „кога ќе го научиме јазикот на политиката на моќ, кога самите ќе станеме европска сила“, рече тој во јануари.
Владејачкото расположение овде е карактеризирано и со насловите на разни планирани дискусии.
Денот започнува со молитвен појадок насловен како Градење мостови во напнат свет, по што следи панел-дискусија наречена „Правила без моќ- Развивање на геостратешкиот капацитет на Европа“.
На пат кон Минхен, Рубио изрази увереност дека неговата порака до вознемирените Европејци ќе биде „добро прифатена“. Тој е придружуван од голема двопартиска група американски сенатори кои најавија средби со Зеленски, шефот на НАТО Марк Руте и други.
Во соопштението, високиот член на Комитетот за надворешни односи на Сенатот, Џин Шахин, изјави дека ќе го искористи патувањето за „зајакнување на поддршката за Украина и за поттикнување на своите колеги од Конгресот да донесат двопартиски закон за санкции за да се повикаат на одговорност Русија и нејзините овозможувачи“.
Ердоган по средбата со Вучиќ: Анкара никогаш не го занемари Балканот
Српскиот претседател Александар Вучиќ разговараше за турските инвестиции и инфраструктурни проекти со турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган во Анкара во четврток.
Ердоган на заедничка прес-конференција најави дека ќе ги посети Белград и Нови Пазар во мај или јуни.
„Разговаравме што може да се направи за развој на територијата Санџак, која ја гледаме како мост на пријателство меѓу Србија и Турција“, рече Ердоган.
Нови Пазар, во западна Србија, е дом на мнозинско бошњачко население.
Турскиот претседател рече дека Анкара „никогаш не го занемарила Балканот“.
Ердоган посочи дека разговарале што може да се направи за одржување на стабилноста и зајакнување на економскиот развој на Балканот.
„Нашата трговија и инвестиции, кои се зголемуваат од ден на ден, се движечката сила на нашите односи. Вкупната размена достигна три и пол милијарди долари минатата година, а ние постепено се приближуваме кон нашата цел од пет милијарди долари трговска размена“, рече Ердоган.
Вучиќ рече дека Белград ја смета Анкара за еден од своите најважни партнери.
„Добро ја разбираме политичката важност на Турција, нејзината улога во економијата, нејзината улога во воената индустрија и секој друг сегмент од општеството“, рече Вучиќ.
Вучиќ, исто така, рече дека се надева оти ќе потпише договор за изградба на експресен пат помеѓу Краљево и Нови Пазар.
Српскиот претседател ја поддржа таканаречената „Балканска мировна платформа“ на Ердоган, опишувајќи ја како многу важна.
„Ако добијам покана, самиот ќе одговорам“, рече Вучиќ.
Србија и Турција имаат добри билатерални односи.
Српскиот претседател Александар Вучиќ со години гради добри односи со турскиот лидер Реџеп Таип Ердоган, велејќи дека Србија негува искрено пријателство кон турскиот народ и дека турските бизнисмени се секогаш добредојдени во Србија.
Србија има потпишано Договор за слободна трговија со Турција во 2009 година, додека Заедничка политичка декларација за формирање на Високиот совет за соработка беше потпишана во 2017 година.
Сепак, Белград и Анкара не се согласуваат околу Косово – Турција го призна Косово, додека Србија не ја признава независноста на својата поранешна јужна покраина.
Токму поради испораката на беспилотни летала – камикази во Косово од страна на Турција во октомври 2025 година, се појавија искри во односите меѓу Белград и Анкара.
Белград дури ја обвини Турција, која е членка на НАТО, дека „сонува за оживување на Отоманската империја“.
Српскиот претседател Александар Вучиќ направи паралела со поранешната Отоманска империја, која се протегаше на три континенти и опфаќаше значајни делови од Балканот.
Во меѓувреме, тој призна дека реагирал остро и ја повика Турција, како партнер и пријател, да ги почитува интересите на Србија и српскиот народ во Косово.
Во претходните години, во неколку наврати се појавија тензии меѓу двете земји поради ставот на Турција кон Косово.
Србија се усогласи само со санкциите на ЕУ што не се поврзани со Русија
Србија се усогласи со четирите нови одлуки за санкции на Европската Унија кон други земји и актери, но не и кон оние што се поврзани со Русија.
Станува збор за рестриктивни мерки воведени поради активности што ја поткопуваат стабилноста и политичката транзиција во Судан, поради ситуацијата во Тунис и Гватемала, како и мерки против оние кои поддржуваат, олеснуваат или овозможуваат насилни дејствија од страна на Хамас и палестинскиот исламски џихад.
Другите земји од Западен Балкан со статус на кандидат за членство во ЕУ, исто така, се придружија кон овие одлуки.
„Тие ќе обезбедат нивните национални политики да бидат во согласност со оваа Одлука на Советот. Европската Унија ја зема предвид оваа обврска и ја поздравува“, изјави високата претставничка на ЕУ за надворешни работи и безбедносна политика, Каја Калас.
Сепак, Србија сè уште не се усогласи со ниедна одлука на ЕУ за санкции против Русија за нејзината агресија врз Украина, ниту, пак, кон мерките што се однесуваат на Белорусија.
Се очекува секоја земја-кандидат постепено да се усогласи со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ, а тоа мора да биде целосно во моментот на пристапување кон Унијата.
Ова е една од причините зошто Србија не отвори ниту едно поглавје во преговорите од декември 2021 година и го изгуби статусот на водечка земја во процесот на пристапување.
Во меѓувреме, според извештајот за напредокот на земјата објавен од Европската комисија во ноември 2025 година, усогласеноста на Србија со рестриктивните мерки на ЕУ се зголемила на 63 проценти, во споредба со 59 проценти забележани во 2024 година.
Ова зголемување се однесува на други рестриктивни мерки што ЕУ ги воведе против таканаречените трети земји, но не и против Русија.
Претседателот на РКЕ, Марко Бислимоски, поднесе оставка
Претседателот на Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ), Марко Бислимоски, поднесе оставка од функцијата на 12 февруари.
За оставката, тој го известил Собранието кое треба да ја констатира, посочија од РКЕ, но не наведоа детали за причините за нејзиното поднесување.
„РКЕ ќе продолжи да функционира и да ги извршува надлежностите и обврските што ги има во согласност со Законот за енергетиката“, наведоа оттаму додавајќи дека вработените и членовите во РКЕ јавно му се заблагодаруваат на Бисмиловски за долгогодишната соработка.
На Бислимоски ова му беше втор петгодишен мандат како претседател на РКЕ. Првиот беше во периодот од јуни 2018 до јуни 2023. Тој беше реизбран за функцијата со одлука на Собранието од јули 2023 година.
Оставката доаѓа две недели откако Управата за финансиска полиција (УФП) поднесе кривична пријава против него под сомнение за злоупотреба на службената положба и овластувањето.
Финансиската полиција го товари дека иако бил законски обврзан, тој не и ја одземал лиценцата за работа на компанијата „Тритерол Петрол ДООЕЛ Скопје“, која не ги исполнувала условите за вршење енергетска дејност.
Од Управата наведоа дека лиценцата на компанијата требало да биде одземена на 15 јануари 2024, но тоа не се случило тогаш туку на 14 април 2025. Оттаму посочија дека со тоа компанијата остварила вкупен промет од над 194,5 милиони денари, а стекнала и противправна имотна корист од околу 14,1 милион денари.
Бислимоски, пак, ги отфрли обвинувањата тврдејќи дека сите постапки се водени според закон и на истиот начин за оваа и за сите останати компании не само во делот за нафтени деривати туку и во секторот за електрична енергија.
„Некои завршија со одземање на лиценца, а некои компании коишто во текот на постапката докажаа дека не ги исполнуваат критериумите за одземање на лиценца, лиценцата не им беше одземена … Апсолутно се применувани пропишаните рокови и процедури, во понатамошен период апсолутно тоа и ќе се докаже дека е така“, рече Бислимоски на прес-конференција на 29 јануари.
Претходно во ноември 2025, Финансиската полиција поднесе кривична пријава и против две лица во својство на управители на „Тритерол Петрол ДООЕЛ Скопје“, како и против самата компанија, поради сомнение за сторени кривични дела „Фалсификување исправа“ и „Злоупотреба на постапката за јавен повик, доделување на договор за јавна набавка или јавно – приватно партнерство“.
Почнаа вонредните контроли на фирмите за медицински канабис
Почнаа контролите на сите фирми за производство на медицински канабис во земјава, потврди министерот за здравство Азир Алиу. Како што рече на прес-конференција, ќе мора да се проверуваат 43 лиценци.
Меѓудругото, тој потсети дека е донесена и владина одлука за именување членови на меѓуресорската комисија.
„Од денеска, 12 февруари, почнуваат вонредните контроли заедно со МВР. Ќе мора да се проверуваат 43 лиценци за производство на медицински канабис. Завчера на владина седница се донесе одлука за именување членови на меѓуресорската комисија. Човек од Министерството за здравство ќе раководи со неа. Била формирана во 2017 година, а не најдовме ниеден извештај од нејзината работа, иако е една од клучните за да имаме увид што се случува во однос на производството на канабис за медициснки цели“, истакна министерот.
Алиу објасни дека засега има две комисии, едната составена од Министерството за здравство, која работи во континуитет, и уште една - меѓуресорска.
„Едната комисија ја формира МЗ, брои пет члена - двајца од Министерството, еден од Институтот за јавно здравје, еден од МАЛМЕД и еден од МЗШВ, а надлежна е за две работи - да ги анализира административните процедури и да дава согласност за лиценци. Оваа комисија си работи во континуитет и имаме информација колку предмети се архивирани. Другата е меѓуресорската, со многу пошироки ингеренции, која ги анализира политиките за овој тип на процеси. Формирана е во 2017 година, била активна од тогаш, но нема ниеден извештај, нема активности што укажуваат на некој пропуст - системски или од аспект на инфраструктурата. Во однос на правилниците, има два - еден стар и уште еден. Нашите експерти од Министерството за здравство и двајца универзитетски професори ги анализираа. По анализите, ако има потреба, ќе излеземе со постапка за правилниците“, истакна министерот.
Алиу информира дека во вторникот на владина седница побарал законски измени што ќе му овозможат на министерот во вакви случаи да има ингеренции да формира повеќе од една комисија.
Владина одлука за вонредна контрола на компаниите најави премиерот Христијан Мицкоски, кој кажа дека целта е да се утврди дали производството на канабис било за медицински цели или за шверц.
Предвидувањата на Мицкоски се дека заплените од лиценцираните компании може да достигнат и до 100 тона, откако во досегашните претреси на скопската „Алфафарм“, која е во центарот на аферата за прекуграничен шверц на пет тони марихуана во Србија и други компании од истокот на земјава беа запленети 40 тони марихуана и 1300 шишиња масло од канабис.
Тие се складирани во посебни депоа до правосилно завршување на судската постапка.
Во моментов, во Северна Македонија има 43 компании кои одгледуваат канабис за медицински цели. За повеќе од осум години, владите предводени и од СДСМ и од ВМРО-ДПМНЕ донеле одлучи за одземање на одобренија за одгледување на канабис за медицински цели за 14 фирми поради неисполнување на законските услови. А во тек е постапка за одземање на одобренијата за дополнителни 4 компании.
Еден загинат, четворица повредени откако трамвај излетал од шините во Сараево
Момче на 22-годишна возраст загина откако трамвај излета од шините на трамвајска станица во близина на Националниот музеј во Сараево, објави Министерството за внатрешни работи на Сараевскиот кантон на 12 февруари.
„Според последните информации, вкупно четири лица добиле лекарска помош. Две лица биле веднаш однесени во болница, а две добиле лекарска помош на местото на несреќата“, изјави Мерсиха Новалиќ, портпаролка на Министерството за внатрешни работи на Сараевскиот кантон.
Несреќата се случи утрото на 12 февруари.
Обвинителството на Сараевскиот кантон објави дека истрагата ќе продолжи утре.
„Истрагата се спроведува под надзор на двајца обвинители, со присуство на механички и сообраќајни експерти. Ќе бидат спроведени потребните вештачења за да се утврдат сите околности и начинот на несреќата, по што ќе се донесе одлука за понатамошни процедурални дејствија“, се вели во соопштението.
Според фотографиите од местото на настанот, од излетувањето на трамвајот од шините била срушена трамвајската станица.
Трамвајскиот сообраќај е целосно прекинат кон центарот на Сараево.
Првите луѓе на Собранието и Владата на кантонот Сараево изразија најдлабоко сочувство до семејството и најблиските на лицето кое трагично го загуби животот во сообраќајна несреќа.
„Оваа трагедија длабоко нè потресе и со искрено сочувство ја споделуваме болката со семејството на починатиот. На повредените им посакуваме брзо и успешно закрепнување“, се вели во заедничкото соопштение.
Полицијата посочи дека сообраќајот ќе биде пуштен кога условите ќе бидат соодветни.
Блокада на синдикалците пред Стопанските комори, од газдите побараа повисоки плати
Сојузот на синдикати на Македонија (ССМ) денеска, 12 февруари, излегоа на блокада пред стопанските комори во Северна Македонија барајќи да седнат на маса со работодавците и да се договорат за минимална плата од 600 евра.
На блокада излегоа само 40-тина луѓе, односно 21 пред седиштата на Стопанската комора на Северна Македонија и на Стопанската комора на Северозападна Македонија, кои се наоѓаат во иста зграда во центарот на Скопје, и уште 21 на најблиската раскрсница.
Дваесет и еден е минимумот според Законот за јавни собири кој им е потребен за блокадата на улиците, а претседателот на ССМ, Слободан Тренфафилов рече дека се решиле на ваков чекор откако беше објавена снимка од него со неговите деца како користи службен автомобил дента кога синдикатите го блокираа Собранието и бараа пратениците да доаѓаат пешки на работа и да не трошат за патни трошоци. Снимката ја објави пратеничката од ВМРО-ДПМНЕ, Дафина Стојановска, а Трендафилов потоа обвини дека власта го следи.
„Да не беше законот таков, ќе дојдев сам да блокирам“, рече Трендафилов тврдејќи дека на работници им се заканувале да не излегуваат на протест и блокади и дека сега ќе ги снимаат, заокружуваат итн.
На работодавците им порачаа да седнат на маса и да се договорат бидејќи велат, работниците се нивни пријатели, додека Владата која ги казнува и им пушта инспекции им е непријател.
,,Нашите вработени во приватниот сектор се на работните места. Следниот пат ќе бидат на улица, ако помеѓу овие две блокади газдите не се одважат и не седнеме на маса", рече Иван Пешевски, претседател на Синдикатот за градежништво, кој е дел од ССМ.
Според него 400 или 500 евра плата е социјална полош, а не плата, и за тие пари, газдите не само што нема да имаат непродуктивни работници, туку ќе немаат никакви.
ССМ следната недела ќе има блокада и пред Владата, а раководството на синдикатите најави нов голем протест во неработен ден со организиран превоз со цел да им се даде шанса на сите работници да излезат на улица.
Датум кога ќе се организира тој протест, не прецизираа.
НАТО бара единство за безбедноста на Арктикот и трошоците
Министрите за одбрана на НАТО се состануваат во Брисел на 12 февруари на нивниот последен официјален собир пред самитот на алијансата во Анкара на почетокот на јули.
Не се очекува да се донесат конкретни одлуки во белгиската престолнина - наместо тоа, состанокот се врти околу две работи.
Првото е обид да се заобиколи она што се чини дека е растечки јаз меѓу европските сојузници и САД, што беше откриено за време на неодамнешните дискусии за политичката иднина на Гренланд.
Второто нешто - и не е сосема неповрзано со првото прашање - е да се открие како да се спроведе одлуката донесена во Хаг минатата година дека сите 32 сојузници треба да трошат пет проценти од БДП за одбрана до 2035 година.
Контроверзноста околу Гренланд сè уште е голема над состанокот иако не е дел од официјалната дискусија.
Додека еден европски функционер на НАТО рече дека имало „фундаментално кршење на довербата“ во рамките на алијансата по ова прашање, повеќето дипломати интервјуирани од Радио Слободна Европа се чини дека се согласуваат дека е најдобро засега да не се поставува прашањето.
Арктички стражар
Се надеваме дека мисијата Арктички стражар која ја започна воената алијанса само еден ден пред министерскиот состанок, ќе докаже дека сите се на иста страна во сериозното сфаќање на безбедноста на далечниот север и ќе ги замолчи сите разговори за потенцијално преземање на данска територија од страна на САД.
Зборувајќи за операцијата Арктичка гарда пред министерскиот состанок, генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, истакна дека „за прв пат, ќе ставиме сè што правиме на Арктикот под една команда“.
„Не само што ќе ги искористиме предностите на сè што правиме, туку ќе видиме и каде има празнини и ќе ги пополниме“, рече Руте, додавајќи:
„Го правиме ова затоа што имаме јасно чувство дека Русите и Кинезите стануваат поактивни таму“.
Извори со кои РСЕ разговараше под услов на анонимност велат дека во алијансата има приближно два табора за тоа како европските земји треба да реагираат на неодамнешните настани.
Некои земји, предводени од Франција, сè уште се под впечаток на притисок од САД и сакаат европските позиции да се диверзифицираат побрзо и подалеку од американскиот безбедносен чадор.
Во втората група се земјите, особено на источниот брег, кои заклучија дека европските држави не можат да сторат многу во блиска иднина и затоа треба да се потпрат на американска заштита и добра волја во наредните години.
Овие земји се согласуваат со ставот на Руте дека Европа не може да се одбрани без Америка, дури и ако земјите трошат значително повеќе од пет проценти од БДП. Тука спаѓаат нуклеарните капацитети на САД кои не можат лесно да се заменат, но исто така и сателитската технологија, военото разузнавање и други стратешки фактори.
Останува надежта дека тие кампови ќе претстават обединет фронт за време на министерскиот состанок и дека ова ќе продолжи кога повеќето учесници ќе брзаат кон Минхен на годишната конференција за безбедност на 13 и 14 февруари, каде што повеќето ќе сакаат да спречат сличен трансатлантски раскол како оној што беше целосно прикажан во Давос минатиот месец.
Трошоци за одбрана
Сепак, за да се случи ова, европските земји и Канада мора да се појават по друго прашање - зголемување на трошоците за одбрана.
Како што еден европски воен функционер изјави за РСЕ: „Во 2026 година, сè е околу имплементација, имплементација, имплементација“.
Бидејќи повеќето земји достигнаа речиси два проценти за одбрана во изминатата година, тоа би бил огромен потфат. Сепак, единственото нешто што го знаат е дека американскиот претседател Доналд Трамп и неговата администрација ќе продолжат да ја напаѓаат Европа и Канада.
Пред министерскиот состанок, Руте се обиде да ја претстави ситуацијата во позитивно светло, истакнувајќи го ненадејното трошење во Германија, една од клучните европски членки на алијансата, за која рече дека инвестициите „се зголемиле за десетици милијарди“.
„Германија ќе потроши 152 милијарди евра за одбрана до 2029 година“, рече тој.
„Тоа е повеќе од двојно повеќе од она што го трошеа во 2021 година. Значи, за осум години, тие ќе ги удвојат своите трошоци за одбрана. Тоа е само еден пример од многуте“.
Пред министерскиот состанок, сите членки на НАТО треба да ги достават своите Извештаи на стратешко ниво, кои ќе ги претстават воените трошоци за следните пет години.
Тоа ги загрижува некои земји бидејќи тие не планираат да трошат премногу во наредните години пред потенцијално да ги зголемат трошоците поблиску до утврдениот датум за да ги исполнат барањата „точно на време“, „сметководствен трик“ познат како „метод на хокејски стап“ во светот на НАТО.
Ова е нешто што американските претставници јасно ставија до знаење дека нема да го толерираат и Вашингтон ќе ги предупреди Европејците дека ќе треба да презентираат веродостојно и постепено прогресивно зголемување на трошоците за одбрана пред да одат на самитот во Анкара за да биде успешен.
Министерот за одбрана на САД, Пит Хегсет, нема да учествува на состанокот во Брисел, туку ќе биде претставен од неговиот заменик Елбриџ Колби. Бидејќи се смета дека е уште построг во однос на трошоците од неговиот шеф, Европејците ќе внимаваат да не го држат против него.
Се очекува неговиот говор да се фокусира на потребата од „европеизација на НАТО“. Ова во суштина значи три работи - повисоки трошоци, борбена подготвеност на европските земји и потреба од зајакнување на различните капацитети. Се очекува малкумина да го оспорат ова.
Украинско „детско чудо“
Иако најголемото внимание ќе биде насочено кон Колби, дел од министерскиот состанок ќе биде посветен и на новодојденец чие обраќање многумина го очекуваат. На состанокот на Советот НАТО-Украина, новоназначениот украински министер за одбрана Михајло Федоров ќе се појави за прв пат во воената алијанса во својата нова улога.
Во Брисел има доста возбуда околу овој триесет и петгодишен „технолошки човек“ и политичко „дете-чудо“ кое претходно работеше како министер за дигитална трансформација неколку години.
Официјалните претставници се особено заинтересирани да видат како Федоров, кој е еден од најблиските соработници на украинскиот претседател Володимир Зеленски, ќе се справи со реформирањето и модернизацијата на сè уште високо централизираното Министерство за одбрана на Украина.
Но, претставниците на НАТО всушност се надеваат дека тој ќе го сподели и своето знаење за најсовремената војна со беспилотни летала и сајбер способностите.
„Тој е веројатно најголемиот експерт во просторијата за сите работи поврзани со модерната технологија“, рече еден дипломат.
Што е со финансирањето за Украина?
Иницијативата PURL предводена од НАТО, во која европските сојузници ветуваат пари за оружје произведено во САД што ќе оди во Украина, достигна речиси 5 милијарди долари во 2025 година.
Во алијансата постои иницијатива тоа повторно да се направи напролет, додека Русија продолжува да ја напаѓа таа земја со ракети секој ден.
Сепак, индикативно е што НАТО повеќе не објавува јавно кога се договорени нови пакети PURL, по барањето на членовите на алијансата да останат анонимни и стратешки.
Сепак, некои извори стравуваат дека тоа е повеќе одраз и на намалениот апетит за купување американски стоки во многу европски земји и на растечкиот замор од финансирањето на војната, која е на прагот да влезе во својата петта година.