Достапни линкови

Една година по доаѓањето на власт, Талибанците се во Авганистан за да останат


Талибанското обезбедување во близина на местото каде што во напад на американско беспилотно летало беше убиен водачот на Ал Каеда Ајман ал-Завахири, во Кабул, Авганистан, 02 август 2022 година.

Талибанците ја соборија авганистанската влада поддржана од Западот и ја презедоа власта пред една година. Експертите велат дека најголемата закана за талибанците доаѓа одвнатре додека внатрешните поделби се интензивираат. Абубакар Сидик

Една година по соборувањето на меѓународно признатата авганистанска влада и преземањето на власта, талибанците ја зацврстија својата контрола врз земјата разурната од војната. Екстремистичката група ја монополизираше моќта, оставајќи настрана многу етнички и политички групи. Исто така, затвораше и тепаше новинари и бранители на правата кои протестираа против строгите ограничувања на талибанците на правата на жените и слободата на печатот.

Малиот, иако одржлив, отпор кон талибанското владеење не успеа да направи значителен напредок. Во меѓувреме, милитантите водеа крвава војна против ривалската екстремистичка група Исламска држава - Хорасан (ИД-К).

Кампањата на Талибанците ја затапи, но не ја порази ИС-К, која продолжи да организира смртоносни бомбашки напади во големите градови. Експертите велат дека најголемата закана за талибанците е растечкото неединство. Раздорот се прошири додека ривалските фракции се расправаат за политичка моќ и економски ресурси.

Ниту една земја не ги призна талибанците. Но, западните сили кои сакаат да ги омекнат нејзините сурови политики и да спречат хуманитарна катастрофа во Авганистан, продолжија со дијалогот со екстремистичката група. Наводите дека талибанците го засолниле водачот на Ал Каеда Ајман ал Завахри, кој беше убиен во напад на американско беспилотно летало во Кабул, ја загрози целта на групата да добие меѓународен легитимитет и помош, велат набљудувачите.

Вооружена и невооружена опозиција

„За талибанците, многу е голема работа што нивната сегашна влада е единствениот режим во изминатата четиридецениска историја на Авганистан што ја контролира целата земја“, вели Сами Јусафзаи, авганистански новинар и коментатор кој ги следи талибанците од нивното појавата во 1990-тите.

Екс американски дипломати бараат од ОН да воведат забрана за патување на талибанските лидери

Територијалната доминација на талибанците, рече тој, најверојатно ќе спречи граѓанска војна како во 1990-тите кога соседните земји ги вооружија ривалските авганистански фракции кои секоја од нив се држеше во различни делови на земјата.

Дури и откако Талибанците надвладеаа во граѓанската војна во 1996 година, тие не беа во можност да го освојат целиот Авганистан пред да биде соборен од власт по инвазијата предводена од САД во 2001 година. „Соседите на Авганистан се изненадени од воената сила на Талибанците, и покрај нивната економска ранливост“, рече Јусафзаи. „Сите тие знаат дека уште една граѓанска војна во Авганистан нема да реши ништо, туку ќе отвори нова Пандорина кутија“.

Неколку мали вооружени групи се спротивставија на владеењето на Талибанците во различни региони на земјата. Но, тие остануваат слаби, поделени и немаат светилиште или надворешна помош, велат експертите.

„Тие главно претставуваат вознемиреност, а не закана за талибанскиот режим“, смета Марвин Вајнбаум, директор на студиите за Авганистан и Пакистан во аналитичкиот центар на Институтот за Блискиот Исток во Вашингтон.

Најмоќната антиталибанска група е Националниот фронт на отпорот (НРФ), предводен од Ахмад Масуд, син на поранешниот командант на муџахедините Ахмад Шах Масуд, кој ја користел својата родна долина Панџшир во северен Авганистан како база за борба против советските сили во 1980-тите и талибанците во 1990-тите.

НРФ организираше смртоносни, спорадични напади против талибанците, но не беше во можност да се избори со контролата над долината. Милитантната група употреби брутална сила за да го задуши отпорот, вклучително и наводното убивање и тортура на борците на отпорот и приведување и тепање цивили.

Вајнбаум вели дека соседите на Авганистан и странските сили се незаинтересирани за разгорување на поширока граѓанска војна со вооружување на групи на отпор. „Тие би сакале да има влада во Кабул доволно стабилна за да ги олесни меѓународните напори за справување со хуманитарната криза што може да ослободи поплава од бегалци“, смета тој, додавајќи дека меѓународната заедница, исто така, сака да ја задржи заканата што ја претставуваат транснационалните милитанти групи како ИС-К во Авганистан.

Талибанците исто така насилно ја потиснаа мирната опозиција на нивното владеење. Активистите за човекови права ги обвинија талибанците за извршување вонсудски убиства, произволни притворања, присилни исчезнувања, тортура и присилни признанија како дел од нивните напори да го задушат несогласувањето. Цел на милитантите беа бранителите на човековите права, активистките, новинарите и интелектуалките.

Талибанците насилно го растурија мирот l протести организирани од жени кои ги бараат своите основни права. Некогаш живите авганистански медиуми, исто така, во голема мера беа замолчени преку заплашување, притвор и тепање на новинарите.

Внатрешни „фрактури“

Експертите велат дека најголемата закана за талибанците се внатрешните поделби. Додека талибанците се обидоа да се трансформираат од бунт во функционална влада по преземањето на власта, има сè поголеми извештаи за внатрешни борби во милитантната група.

Талибанците не кажуваат дали ќе ги отворат школите за девојчињата

Расправиите околу распределбата на моќта и економските ресурси се прелеа дури и во насилство. Талибанците во јуни водеа смртоносна воена кампања против командантот дисидент во северен Авганистан. Набљудувачите рекоа дека борбите биле поради контрола на профитабилните рудници за јаглен.

Експертите велат дека талибанците, составени претежно од Паштуни, се поделени по етничка, регионална и племенска линија. Исто така, постојат разлики меѓу милитантите околу политиката, велат тие. Се верува дека расте конкуренцијата меѓу мрежата Хакани - талибанска фракција со седиште на исток - и фракцијата на талибанските коосновачи на југот на земјата.

Постои, исто така, помала и помалку моќна фракција на етнички таџикистански и узбекистански талибански команданти кои се сместени во северен Авганистан. Исто така, имаше несогласувања меѓу релативно прагматичните политички фигури на талибанците, тврдокорните теренски команданти и радикалните свештеници кои се склони кон спроведување на нивното фундаменталистичко толкување на исламскиот закон.

Вајнбаум вели дека имало силни несогласувања меѓу ривалските талибански фракции. Но, тој смета дека фракцијата предводена од јужните талибански лидери го има последниот збор. „Се чини дека постои свесен напор да се избегне видот на фрактури кои би можеле да ја поткопаат контролата на режимот врз власта и затоа силен поттик за помирување на разликите“, рече тој.

„Сенката врз Талибанците“

Експертите велат дека убиството на Завахри на 31 јули во напад на американско беспилотно летало во Кабул може да се покаже како пресвртница за талибанците. Во пресрет на убиството, Соединетите држави ги обвинија талибанците дека го засолнуваат Завахри, што го прекршува договорот од Доха од 2020 година.

Според тој договор, кој го отвори патот за повлекување на странските трупи од Авганистан, талибанците ветија дека ќе ѝ одбијат засолниште на терористичката мрежа. Талибанците тврдеа дека не знаеле за присуството на Завахри во Кабул. САД го нападнаа Авганистан откако Талибанците одбија да ги предадат лидерите на Ал Каеда кои Вашингтон ги сметаше за одговорни за терористичките напади на 11 септември.

Уништена иднина: Жените во Авганистан под Талибанците
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:59 0:00

„Откривањето на Завахри во центарот на Кабул фрла сенка во напорите на талибанците да добијат легитимитет и помош од западниот свет“, рече Асфандијар Мир, висок аналитичар во тинк-тенкот на Американскиот институт за мир во Вашингтон, додавајќи: „Мислам дека тоа ќе биде голем предизвик за талибанците понатаму.

Грејм Смит, аналитичар во Авганистан за Меѓународната кризна група, рече дека операцијата на САД „над хоризонтот“ во која беше убиен Завахри е веројатно еднократна. Тој не предвидува поширока воена кампања на САД против терористите со седиште во Авганистан. Смит додаде дека убиството на Завахри ја искомплицирало соработката на Западот со Талибанците.

Тој се осврна на прекинот на разговорите меѓу американските официјални претставници и талибанците за замрзнатите резерви на авганистанската централна банка од 3,5 милијарди долари, кои Вашингтон навести дека би можел да ги ослободи за поддршка на макроекономската стабилност во Авганистан. „Недовербата се продлабочува кога талибанците воопшто не се искрени за заканата од Ал Каеда на теренот“, рече Смит.

  • 16x9 Image

    Гоце Атанасов

    Со новинарство започна да се занимава за време на студиите по новинарство во Скопје. Работел во Млад борец, Нова Македонија, Македонската радио телевизија, А1 телевизијата и во Дојче Веле, а во Радио Слободна Европа е од започнувањето на емитувањето на македонски јазик.

XS
SM
MD
LG