Унгарскиот МОЛ е на пат да го преземе мнозинскиот сопственички удел во Нафтената индустрија на Србија (НИС) од Русија.
Министерката за рударство и енергетика на Србија, Дубравка Ѓедовиќ Хандановиќ, изјави дека МОЛ и рускиот Газпромнефт се согласиле за основните одредби од идниот договор за купопродажба на НИС.
Сепак, доколку американската администрација ја одобри продажбата, начинот на плаќање на рускиот удел останува под знак прашалник.
Руските сопственици имаат 56,15 проценти од сопственоста во НИС, од кои 44,85 проценти му припаѓаат на државниот Газпромнефт.
НИС е под санкции на САД со месеци поради мнозинскиот руски сопственички удел, а за нивно укинување, Вашингтон бара целосно излегување на Русија од сопственост.
Токму поради овие санкции, воведени за да се спречи Русија да ги користи приходите од енергија за војната во Украина, професорот по економија Горан Радосављевиќ смета дека трансферот на пари нема да биде одобрен.
„Нереално е, инаку каква е поентата на санкциите“, изјави тој за РСЕ.
Сепак, тој додава дека во геополитиката во моментов сè е можно.
„Ако имало повторно доделување лиценци на компанија која веќе влегла во санкции, тоа е сигнал дека таму нешто се случува. Иако шансите се мали, мислам дека не е невозможно тоа да се случи“, рече тој.
НИС е под санкции на САД од октомври, а во меѓувреме, Канцеларијата за контрола на странски средства (OFAC) на Министерството за финансии на САД издаде посебна лиценца за оперативна работа до 23 јануари.
Ова овозможи транспорт на сурова нафта до рафинеријата во Панчево преку Јадранскиот гасовод (JANAF), без кој рафинеријата не можеше да работи.
Концесии за МОЛ?
Унгарскиот министер за надворешни работи и трговија, Петер Сијарто за време на неговата посета на Белград на 15 јануари изјави дека унгарската влада му дава дипломатска поддршка на МОЛ во преземањето на мнозинскиот удел во НИС.
Кога ќе се постигне договор за влез на MOL во НИС, што Сијарто очекува за неколку дена, тој најавува дека веднаш ќе биде испратено барање до OFAC.
„Секако ќе обезбедиме дипломатска помош и поддршка за да биде успешна оваа постапка“, изјави тој за РТС.
Видете и ова: Што би значела загубата на српската нафтена индустрија за Русија?Сијарто, исто така, рече дека MOL е во тесни преговори со ADNOK, компанија од Обединетите Арапски Емирати, оценувајќи дека ќе биде „одлична вест“ ако ADNOK и МОЛ соработуваат во Србија.
Унгарија веќе доби едногодишно ослободување од санкциите на САД за купување руски енергетски производи по разговорите на унгарскиот премиер Виктор Орбан со американскиот претседател Доналд Трамп во ноември.
На прашањето дали сè уште можеме да очекуваме отстапки кон унгарскиот МОЛ, Горан Радосављевиќ, професор на факултетот FEFA во Белград, вели дека прашањето е што сака американската страна.
„Американската страна нема причина да гледа позитивно на никого кој дава пари на Русија, без разлика дали е тоа Унгарија или некој друг“, рече тој.
Но, како што додаде, имало исклучоци, како што е „купувањето руска нафта од истата Унгарија“.
OFAC не одговори на прашањето на РСЕ за тоа кој метод на плаќање на рускиот удел би бил прифатлив за нив.
Можно сценарио
Радосављевиќ проценува дека максимумот што американската страна би можела да го одобри би бил тие да кажат „парите се замрзнати на сметка што еден ден ќе ја добиете“.
„И не сум сигурен дека руската страна ќе се согласи на такво нешто“, верува тој, наведувајќи дека тоа ќе го блокира купувањето.
Рускиот Гаспромнефт не одговори на прашањето на РСЕ за тоа кој метод на плаќање би бил прифатлив за нив.
Таа руска државна компанија е под санкции на САД од јануари 2025 година.
Според финансискиот извештај на НИС, таа компанија имала повеќе од 18 милијарди динари (153,8 милиони евра) нето добивка во 2024 година, што е помалку во споредба со претходната година кога регистрираше 41 милијарда динари (350,4 милиони евра).
Во групацијата НИС има повеќе од 13.000 вработени, а компанијата има над 320 пумпи во Србија.
Министерството за енергетика на Србија не одговори на прашањето на РСЕ за опциите на Србија доколку продажбата на рускиот удел биде блокирана поради начинот на плаќање.
Што беше спорно за Лукоил?
Професорот Горан Радосављевиќ, исто така, се сеќава на неодамнешната ситуација со руската приватна нафтена компанија Лукоил, кога американската администрација дури и не го одобри купувачот.
Во ноември, САД ја отфрлија понудата на швајцарската компанија за суровини „Гунвор груп“ за купување на средствата на „Лукоил“ во странство.
„Гунвор“ објави, како што објави „Ројтерс“, дека ја повлекува понудата откако Министерството за финансии на САД ја нарече компанијата „кукла на Кремљ“, отфрлајќи ги тие проценки.
Во лиценцата од 19 ноември, со која американските власти потоа дозволија „одредени трансакции“ во процесот на преговори за продажба на средствата на „Лукоил“ во странство, се вели дека САД ќе ја проценат секоја предложена продажба.
Дали ова значи дека трансакцијата ја прекинува врската со Лукоил, дали средствата што му се должат на „Лукоил“ се блокирани додека не се укинат санкциите и дали трансакцијата резултира со тоа што „Лукоил“ генерира приход од неа.
Потоа, на 14 јануари, Министерството за финансии на САД ја продолжи дозволата до 28 февруари за компаниите да преговараат со „Лукоил“ за купување на неговите средства во странство.
На 22 октомври, претседателот Доналд Трамп воведе санкции врз Лукоил и Роснефт, двете најголеми руски енергетски компании, како дел од обидот да се изврши притисок врз Москва поради нејзината војна во Украина.
Потоа, Лукоил ги стави своите средства во странство на продажба.
Во Европа, Лукоил е присутен во Бугарија, Романија и Хрватска, меѓу другите, а на Западен Балкан има бензински пумпи во Северна Македонија, Црна Гора и Србија.
Видете и ова: Унгарија ќе ѝ помогне на Србија во справување со проблемите со нафтатаНа пазарот на нафтени деривати во Србија, каде што е присутен од 2003 година, Лукоил зафаќа нешто повеќе од седум проценти.
Како ЕУ се однесува кон руската нафта?
Русија е трет најголем производител на нафта во светот, но ЕУ драматично ја намали потрошувачката на руска сурова нафта испорачана преку цевковод и го забрани увозот по море.
На санкционираните бродови им е забрането да влегуваат во пристаништата на ЕУ.
Дополнителните санкции воведоа ограничување на цената по која трети земји можат да купуваат руска сурова нафта, што е значително под пазарните цени.
Новите санкции забрануваат увоз во ЕУ на производи добиени од преработка на руска нафта.
ЕУ, исто така, воведе „засилена забрана за трансакции“ против Роснефт и Гаспромнефт, подружница на државниот руски гасен гигант Гаспром.
Исто така, беа преземени мерки против одредени оператори од трети земји, а беа воведени санкции за уште 118 руски бродови од таканаречената флота во сенка, со што бројот на санкционирани бродови се зголеми на повеќе од 560.
Најновиот пакет санкции предвидува забрана за увоз на руски течен гас на европскиот пазар од 1 јануари 2027 година.
Покрај тоа, Европската Унија планира целосно да го откаже увозот на руска нафта и гас до 1 јануари 2028 година.
Високиот претставник на ЕУ за надворешна политика и безбедност, Каја Калас, го објави новиот 20-ти пакет санкции против Москва кон средината на јануари.
Како Абрамович го продаде Челзи?
Моделот според кој парите од продажбата се депонираат на посебна сметка беше применет при продажбата на лондонскиот трофеен фудбалски клуб Челзи.
Во мај 2022 година, британската влада му дозволи на рускиот милијардер Роман Абрамович да го продаде клубот под услов парите да бидат исплатени за поддршка на жртвите од војната во Украина.
Абрамович мораше да го продаде клубот поради наводни врски со рускиот претседател Владимир Путин во средината на војната во Украина.
Приходите од продажбата од 2,5 милијарди фунти, како што пишува „Гардијан“, беа депонирани на банкарска сметка управувана од компанијата на Абрамович „Фордстам“.
Во декември 2025 година, британските власти го предупредија Абрамович да ги ослободи парите во рок од 90 дена или ќе се соочи со судска постапка.
Според „Гардијан“, парите се замрзнати поради застој во преговорите со Абрамович околу тоа дали треба да се трошат исклучиво во Украина или дали можат да одат и надвор од земјата.
Според овие изјави, Абрамович сака парите да им бидат доделени на „сите жртви на војната во Украина“ и бара и Русите да имаат корист од приходите.