До скоро редовна практика, но сега владата во Србија гледа вонредни парламентарни избори во иднина.
Можеби напролет, можеби за една година.
Вака реагира српскиот претседател Александар Вучиќ, кој доаѓа од владејачката Српска напредна партија (СНС), на барањето на студентите во блокада.
Политикологот Дејан Бурсаќ за Радио Слободна Европа изјави дека постои проблем ако СНС, која ја нарекува „изборна машинерија“, не оди на вонредни избори, иако отсекогаш го правела тоа.
„Тој проблем се вика - тие не можат да ги добијат изборите“, рече Бурсаќ, виш научен соработник во Институтот за филозофија и социјална теорија.
„Со други зборови, изборите се големо темно место за нив“, додаде тој.
Студентите во блокада на 29 декември објавија дека речиси 400.000 граѓани го поддржале нивното барање за распишување вонредни парламентарни избори во Србија.
Сепак, претседателот на Србија, Александар Вучиќ, изрази сомнежи за таа бројка, оценувајќи дека не собрале „дури ни седум проценти“ од неа.
Акцијата се одржа на 28 декември низ цела Србија на повеќе од 500 штандови.
Потписите што ги собраа нема да бидат испратени до ниедна институција како формално барање за распишување избори, ниту пак се потписи за поддршка на студентскиот список.
„Но, тоа е еден вид притисок и ќе значи покажување дека тоа не е само студентско барање, дека е барање на сите граѓани“, изјави Немања, студент на Математичкиот факултет во Белград, за РСЕ за време на таа акција.
Студентите изјавија дека така се поврзуваат со граѓаните.
Студентите во блокада започнаа масовни протести низ цела Србија откако 16 лица беа убиени, а едно беше тешко повредено при падот на настрешницата на реконструираната Железничка станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година.
Тие инсистираат на кривична и политичка одговорност за трагедијата во Нови Сад.
Што рече Вучиќ?
Претседателот на Србија, Александар Вучиќ, рече дека „само се насмевнал“ на бројката што ја објавија студентите за собраните потписи.
„Никој никогаш нема да може да ја достигне таа бројка и никој никогаш не ја собрал“, рече Вучиќ на годишната конференција на 30 декември.
Одговарајќи на кампањата „Прогласи победа“, тој рече дека нивното главно барање е прифатено.
„Наскоро ќе одиме на избори, следната година. Тие едноставно нема да бидат толку среќни кога ќе ги пребројат гласовите“, им рече тој на собраните пред српскиот Парламент на 28 декември.
На денот кога студентите организираа акција за собирање потписи, вечерта пред парламентот, започна отстранувањето на шаторите каде што престојуваа поддржувачите на владата во претходните месеци.
Зборувајќи за можните датуми за одржување предвремени избори, претседателот на Србија изјави дека тоа би можело да биде во мај или декември 2016 година.
„Пореално е да се очекува дека тоа ќе се случи кон крајот на 2026 година“, рече тој на ТВ Пинк на 4 декември.
Тој исто така не ја исклучи можноста да се кандидира за премиер на вонредните парламентарни избори.
„Ако видиме дека не е можано да се кандидирам, а победиме, сигурно нема да бидам. Ако видиме дека е невозможно поинаку, можно е да донесам поинаква одлука“, рече тој на 28 декември на ТВ Пинк.
Пред да биде избран за претседател на Србија во 2017 година, Вучиќ беше премиер.
Ова е неговиот втор претседателски мандат, а според Уставот тој повеќе нема право да се кандидира за претседател на Србија.
Зошто изборите се непознати?
Самиот факт што Вучиќ сè уште не распишал избори му кажува на политикологот Дејан Бурсаќ дека изборите овој пат се непознати за партијата што е на власт од 2012 година.
Освен тој факт, Бурсаќ се повикува и на независни истражувања.
„Дури и во нееднакви изборни услови, тие очигледно не можат да победат на парламентарните избори“, додаде тој.
Според септемвриската анкета на невладината организација за следење на изборите Црта, студентскиот список е поддржан од 44 проценти од граѓаните, додека блокот предводен од Вучиќ бил поддржан од 32 проценти.
Тоа истражување покажа и дека две третини од граѓаните го гледаат распишувањето предвремени избори како излез од кризата.
Српскиот претседател Александар Вучиќ изјави во септември дека студентскиот список ќе има околу 20 проценти поддршка, но на штета на опозициските партии.
Сепак, на крајот на октомври, повикувајќи се на нова анкета, тој изјави за Информер дека студентскиот список е во опаѓање за прв пат и дека „сè се свртело“.
Студентите во блокада објавија дека нема да се кандидираат за функција, но дека ќе одлучат кого ќе биде на листата што ќе ја поддржат.
Таа листа во јавноста беше наречена „студентска“ листа.
Тие го изнесоа своето барање за избори на почетокот на мај 2025 година, пет месеци по почетокот на блокадите и протестите на факултетите, велејќи дека влегуваат во „нова фаза од борбата“ бидејќи владата не ги исполнила нивните барања.
Функционерите го отфрлаат ова, тврдејќи дека барањата се исполнети, првенствено објавување на документацијата за падот на настрешницата и покренување судска постапка против осомничените.
Зошто владата не оди на избори?
Во текот на изминатата деценија, Српската напредна партија четири пати отиде на вонредни парламентарни избори - во 2014, 2016, 2022 и 2023 година.
„Иако во ниту еден од овие четири случаи таа немаше валидна причина за тоа. Немаше кризи во коалицијата и слично, туку тие само сакаа да го продолжат својот мандат за четири години“, вели политикологот Бурсаќ.
Редовните парламентарни избори се одржаа дури во јуни 2020 година, за време на пандемијата на коронавирусот.
Сега владата со месеци избегнува предвремени избори, а Бурсаќ ја гледа причината во рејтингот на студентскиот список.
Својот рејтинг, иако сè уште не е објавен, Бурсаќ го гледа во делумно отстапување од опозицијата, која, како што вели, ги разбудила апстинентите и ги привлекла и граѓанските и десничарските гласачи.
Дополнително, барањето за предвремени избори доаѓа во неповолен момент за владата, кога се соочува со неколку надворешно-политички предизвици.
Имено, како резултат на американските санкции врз Српската нафтена индустрија (НИС), воведени поради мнозинско руско сопствеништво и запирање на протокот на сурова нафта, работата на Рафинеријата беше суспендирана.
„Јасно е дека ниедна влада нема да оди на избори во ситуација на претстоен економски колапс. Верувам дека Вучиќ ќе почека некаков резултат во врска со НИС, каков и да е тој“, вели Бурсаќ.
Претседателството на Србија и Српската напредна партија не одговорија на барањето на РСЕ, поради што властите сè уште не го прифатија барањето за распишување предвремени парламентарни избори.
Пред неколку месеци, Вучиќ за Франкфуртер Алгемајне Цајтунг изјави дека ќе има избори кога ќе завршат подготовките за ЕКСПО.
На прашањето зошто не распишува предвремени парламентарни избори кога демонстрантите ги бараат, што го направи четири пати во изминатата деценија, тој рече дека прво мора да се завршат подготовките за Експо 2027 во Белград, а дека изборите ќе се одржат во 2026 година.
Специјализираната изложба ЕКСПО ќе се одржи во Белград од мај до август 2027 година.
Што е со опозицијата?
Бурсаќ вели дека го разбира стратешкиот избор на студентите во блокада да не соработуваат со опозицијата.
„Но, тоа не значи дека опозицијата не треба да учествува на изборите“, додава тој.
Тој верува дека треба да има координација помеѓу студентската листа и опозицијата во однос на контролирање на изборите, спречување на нерегуларности и ненапаѓање едни со други.
„Но, опозицијата би морала да оди на тие избори со јасен план“, вели тој.
Досега, Демократската партија и десничарското движење „Двери“ ја објавија својата поддршка за студентската листа и ставање на располагање на своите ресурси.
Движењето „Крени-Промени“ и Зелено-левичарскиот фронт (ЗЛФ) ја изразија својата подготвеност за соработка и поддршка во организирањето на заедничка листа.
Движењето на слободни граѓани (ПСГ) верува дека единствена опозициска листа би била корисна за поддршка на студентите.
