Кремљ го „суспендираше“ договорот „Нов СТАРТ“ во 2023 година како одговор на американската воена поддршка за Украина. Вашингтон одговори со иста мера, замрзнувајќи го договорот, додека тој официјално остана во сила.

Во септември, рускиот претседател Владимир Путин предложи придржување до основните услови на договорот - што вклучува ограничување на секоја земја на 1.550 нуклеарни боеви глави подготвени за напад - уште една година.

Американскиот претседател Доналд Трамп позитивно одговори на јавниот повик на Кремљ, велејќи им на новинарите дека „звучи како добра идеја“, но неодамнешните поттикнувања од Москва за формализирање на договорот беа пречекани со молчење.

Американскиот Стејт департмент одби да коментира за статусот на нуклеарниот договор, насочувајќи ги прашањата на РСЕ до Белата куќа.

Павел Подвиг, виш истражувач во Институтот на Обединетите нации за истражување на разоружувањето (UNIDIR), за РСЕ изјави дека нема индиции за продолжување на главните услови на договорот во последен момент.

Сепак, експертот за нуклеарно оружје рече дека верува оти одреден степен на пролиферација е најверојатно неизбежен.

„Мислам дека она што ќе следи е дека САД ќе преземат чекори за зголемување на бројот на распоредени боеви глави“, рече Подвиг, додавајќи дека таквото зголемување, барем на краток рок, би можело да биде релативно едноставен случај на вградување дополнителни боеви глави во постојното оружје, како што е “Minuteman III“.

САД моментално имаат 400 интерконтинентални балистички ракети (ICBM) „Минутмен III“ подготвени за лансирање во силоси низ северните делови од земјата. Секоја ракета носи една нуклеарна боева глава во согласност со ограничувањата на Новиот СТАРТ, но е способна да носи три. Секоја боева глава, сместена во конусно „возило за повторно влегување“, е способна да се одвои во последниот лак од летот на својата ракета за да погоди различни цели.

Затоа, тројно зголемување на бројот на боеви глави подготвени за лансирање во американските копнени ICBM ракети, би било релативно едноставно.

„Претпоставувам дека тоа би се направило релативно брзо“, рече Подвиг.

Русија е слично способна да инсталира дополнителни боеви глави во постојното оружје, зголемувајќи го својот арсенал подготвен за удар за околу 60 проценти ако се напуштат ограничувањата на Новиот СТАРТ договор.

Една од причините за неподготвеноста на САД да го ограничат својот нуклеарен арсенал е подемот на трета нуклеарна суперсила, што едвај беше второстепено размислување кога беше потпишан Новиот СТАРТ во 2010 година.

„Најголемата разлика во пејзажот на нуклеарното оружје е појавата на Кина како предизвик за САД и Русија како доминантни управители на светските арсенали на нуклеарно оружје“, изјави за РСЕ Вилијам Мун, поранешен виш менаџер на програмата за соработка за намалување на заканите. Мун, кој има искуство на терен во инспекција на руските локации за нуклеарно оружје, додаде дека „без подобро разбирање на намерите на Кина, САД и Русија ќе се двоумат да ги ограничат нуклеарните залихи и плановите за нуклеарна модернизација“.

Извештај на Пентагон од 2022 година проценува дека Кина „веројатно ќе распореди залихи од околу 1.500 боеви глави“ до 2035 година.

Подвиг вели дека со оглед на тоа што САД веројатно ќе се соочат со два нуклеарни конкуренти во блиска иднина, „Американците си велат: „О, погледнете, Кина има, 300 силоси, па ќе имаат 300 ракети, а ние немаме доволно боеви глави за да ги таргетираме“.

А планот е: „О, ќе распоредиме повеќе боеви глави и ќе ги таргетираме сите тие силоси“. Но, додава тој, последицата би можела да вклучува позната трка во вооружување слична на Студената војна, во која Кина потоа одлучува „Па, можеби ни требаат повеќе силоси“.

Потенцијалот за нова трка во вооружување што започнува следниот месец ги натера застапниците за контрола на нуклеарното оружје да повикуваат на обновени напори за ограничување на огнената моќ што ќе ја уништи цивилизацијата.

Дарил Кимбал, извршен директор на Здружението за контрола на оружјето, изјави за РСЕ „реалноста е дека повеќе нуклеарно оружје нема да направи никого побезбеден. САД веќе имаат огромна, разорна и во голема мера неранлива нуклеарна сила што е повеќе од доволна за да го одврати нуклеарниот напад од Кина, Русија и која било друга нуклеарно вооружена држава“.

Зголемувањето на руската и американската нуклеарна моќ, вели тој, „би можело дополнително да ја дестабилизира меѓусебната рамнотежа на нуклеарниот терор; би ја оптоварило веќе скапата, задоцнета програма за нуклеарна модернизација на САД; и би ја поттикнало Кина да го забрза своето тековно нуклеарно размножување“.

На прагот на влегување во неистражена територија во нуклеарната ера, вели Кимбал, „човечката цивилизација останува несигурно врзана за постоењето на нуклеарно оружје и опасните, испреплетени стратегии за нуклеарно одвраќање на нуклеарно вооружените нации и нивните сојузници“.