Германскиот канцелар Фридрих Мерц ја отвори Минхенската безбедносна конференција опишувајќи геополитички пејзаж лишен од своите поранешни патокази, велејќи дека стариот светски поредок „веќе не постои“, предупредувајќи на заканите што ги претставуваат Русија и Кина и сугерирајќи дека врските меѓу САД и Европа мора да се поправат за да се справат со предизвиците.
„Колку и да беше несовршен дури и во своите најдобри денови“, глобалниот поредок што „се потпираше на права и правила“ е исчезнат, рече Мерц во својот воведен говор на 13 февруари. „Го преминавме прагот во ера која повторно отворено се карактеризира со моќ и политика на големи сили“.
Посочувајќи ја тоталната војна на Русија против Украина како најјасен пример за суровата нова реалност, тој исто така рече дека Кина „систематски ги експлоатира зависностите на другите“.
Мерц повика на „ново трансатлантско партнерство“, префрлајќи се на англиски јазик и предупредувајќи дека во „ерата на соперништво меѓу големите сили, дури и САД нема да бидат доволно моќни да одат сами“.
„Треба да сфатиме од двете страни на Атлантикот дека сме посилни заедно... Затоа, да ја поправиме и оживееме трансатлантската доверба заедно“, рече тој, додавајќи дека Европа го прави својот дел.
Тридневниот годишен настан - на кој учествуваат стотици истакнати европски лидери, пратеници, воени функционери, академици и други - доаѓа една година откако потпретседателот Џ.Д. Венс ја шокираше конференцијата со остра критика, обвинувајќи ја Европа за опасни политики кон имиграцијата и крајно десничарските политички партии.
„Се отвори јаз меѓу Европа и САД“, рече Мерц во својот говор. „Потпретседателот Џ.Д. Венс го кажа ова многу отворено овде во Минхен пред една година.“
Нагласувајќи ја загриженоста на Европа, извештајот напишан од организаторите и објавен пред конференцијата зборуваше за појавата на „политика на уништување“ и изјави: „Најмоќниот од оние што ги отфрлаат постојните правила и институции е американскиот претседател Доналд Трамп.“
Марко Рубио: Дефинирачки момент
Делегацијата на САД оваа година ја предводи државниот секретар Марко Рубио, кој зборуваше за „дефинирачки момент“ во светот што „се менува многу брзо пред нас“.
„Стариот свет е исчезнат - искрено, светот во кој пораснав - и живееме во нова ера во геополитиката, и тоа ќе бара од сите нас некако да преиспитаме како изгледа тоа и каква ќе биде нашата улога“, рече Рубио пред да замине за Минхен.
Рубио се сретна со кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји на билатерални разговори неколку часа по пристигнувањето во Минхен. Тој пред заминувањето рече дека веројатно ќе се сретне со украинскиот претседател Володимир Зеленски, иако не беше „100 проценти“ сигурен.
Видете и ова: Рубио: „ова е одлучувачки момент за светот“На прашањето за тековните руски напади врз украинската енергетска инфраструктура, кои фрлија стотици илјади во студ и темнина во зима, Рубио рече дека затоа Вашингтон ги продолжува мировните напори.
„Луѓето страдаат. Ова е најстуденото време од годината. Тоа е незамисливо страдање“, додаде тој.
Украинскиот министер за надворешни работи Андриј Сибиха рече дека очекува да разговара и со Рубио.
„Ќе бидеме заинтересирани [да ги продолжиме] нашите редовни контакти на највисоко ниво“, рече Сибиха, кој ги пречека посетителите, меѓу кои и германскиот министер за надворешни работи Јохан Вадефул, на изложба со беспилотни летала во Куќата на Украина во Минхен.
„Само Трамп може да ја заврши војната, само американската страна“, изјави Сибиха за РСЕ.
Трамп го стави крај на војната со Русија како приоритет откако се врати на претседателската функција во јануари 2025 година. Сепак, Москва покажа мала подготвеност за компромис, а двете неодамнешни рунди разговори меѓу САД и Русија и Украина ги оставија страните во несогласувања околу клучните прашања, вклучително и контролата врз територијата во украинскиот регион Донбас.
Руски и украински претставници изјавија дека нова рунда трилатерални разговори ќе се одржи во Женева на 17 и 18 февруари. Немаше официјален коментар од САД, но Ројтерс цитираше извори кои велат дека нова рунда разговори е закажана за Женева, почнувајќи од 17 февруари.
Изворот рече дека американската делегација ќе ги вклучува пратениците Стив Виткоф и Џаред Кушнер, кои ќе се сретнат со украинските и руските претставници откако претходно во текот на денот одржаа индиректни разговори со Иран под посредништво на Оман.
„Најзначајното нешто што можеме да го постигнеме заедно е да ја завршиме војната со достоинствен мир и да создадеме сигурни безбедносни гаранции за Украина и за цела Европа - така што никој во Европа нема да се плаши дека ќе остане без заштита“, напиша Зеленски во објава на X.
Трансатланска (не) доверба
Војната „има импликации далеку надвор од Украина“, изјави норвешкиот премиер Јонас Гар Сторе за РСЕ. „Станува збор за спротивставување на силите кои ќе користат воена моќ за да ги промовираат своите интереси, што е важно за безбедноста на цела Европа, а всушност и далеку надвор од Европа“.
Сторе додаде дека „мораме да извршиме секаков притисок врз Русија да ја запре оваа војна. Русија може да ја запре секој ден. Русија е агресор. И ние ќе направиме сè што можеме за да ја поддржиме Украина да постигне прекин на огнот и фер мир“.
Организаторите на конференцијата изјавија дека овогодинешниот настан е најголем досега, со повеќе од 1.000 делегати, вклучувајќи околу 50 шефови на влади и водечки дипломати. Конференцијата се случува во време на глобални превирања, со можност за воздушни напади на САД врз Иран, руската инвазија се приближува кон четиригодишната граница и тензии околу иднината на НАТО и трансатлантската алијанса пошироко, поради страв од повлекување на САД.
Видете и ова: „Очекувам контрадикторно расположение“ - Масала за Минхенската безбедносна конференција и трансатлантските врскиПретседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард, за РСЕ изјави: „Се надевам дека заемот од 90 милијарди евра (107 милијарди долари) за кој одлучија Европејците ќе се реализира и ќе биде издаден што е можно поскоро“, но, рече дека нема детали.
Во неодамнешните говори, Мерц ја удвои пораката дека Европа треба да ја зајакне својата воена моќ во услови на руска агресија и неизвесност околу посветеноста на Вашингтон кон НАТО.
Европа ќе биде слушната само „кога ќе го научиме јазикот на политиката на моќ, кога самите ќе станеме европска сила“, рече тој во јануари.
Во своето обраќање на конференцијата, тој рече дека започнал доверливи разговори со францускиот претседател Емануел Макрон за „европското нуклеарно одвраќање“.
На пат кон Минхен, Рубио изрази увереност дека неговата порака до вознемирените Европејци ќе биде „добро прифатена“. Тој е придружуван од голема двопартиска група американски сенатори кои најавија средби со Зеленски, шефот на НАТО, Марк Руте и други.