Двајца молдавски адвокати се запознале, станале пријатели, се венчале - и откриле дека двајцата ја имаат истата фиктивна адреса на нивните романски лични карти.
Приказната за Алина и Вадим Гнациук илустрира како голем дел од 3-милионското население на Молдавија стекнало документи во соседна Романија, членка на Европската Унија.
Сега, Романија одлучи да ги поништи овие документи за 160.000 луѓе, вклучувајќи 100.000 Молдавци.
Соседи со бенефиции
Романија и Молдавија се поврзани со длабоки историски, културни и јазични врски.
Молдавија беше дел од Романија пред Втората светска војна, инкорпорирана во Советскиот Сојуз во 1945 година, а потоа стана независна во 1991 година.
Откако Романија стана членка на ЕУ во 2007 година, има пораст на Молдавци кои ги користат романските закони што им овозможуваат лесен пат до државјанство.
Околу 900.000 Молдавци, сосема легално, стекнале романски пасоши. Но, поседувањето романска лична карта носи дополнителни придобивки како што се пристап до романски банкарски услуги, возачка дозвола или добивање надоместоци за одгледување деца.
Но, за лична карта, потребна ви е адреса во Романија - а тие честопати, сосема легално, биле давани од посредници.
22.000 луѓе во заеднички дом
Некои од користените адреси биле ненаселени урнатини. Други биле вистински домови, но никогаш не можеле да ги сместат сите луѓе што тврделе дека живеат таму.
Десетици адреси имале регистрирано повеќе од 5.000 луѓе, рече Аурел-Каталин Џулеску, раководител на Генералниот директорат за регистрација на населението (GDPR) на Романија. Една зграда, наречена „фабрика за фиктивни домови“, регистрирала повеќе од 10.000 Молдавци.
Дури имаше и случај каде што 22.000 луѓе беа регистрирани на истата адреса. Романскиот закон не постави никакви ограничувања.
„Постоеше согласност од сопственикот, а сопственикот ја даде својата согласност пред државниот службеник за секое лице запишано на адресата“, изјави за РСЕ Спиридон Мокану, молдавски адвокат кој обезбедувал посреднички услуги.
Алина Гнациук користеше друг посредник, но, како и многу други, всушност не живееше на адресата на живеење што се користеше за нејзините лични документи.
„Се знаеше дека има неколкумина од нас на иста адреса и дека тоа не е нелегално“, изјави таа за РСЕ.
Алина и нејзиниот сопруг живеат во Париз. Таму доживеаја непријатно изненадување во март 2025 година додека го посетуваа романскиот конзулат за да побараат романски лични документи за своето дете - кога дознаа дека нивните романски документи се откажани.
Тие беа жртви на промената во романскиот закон, воведена во 2023 година, со која се постави ограничување од 10 неповрзани лица кои можат да бидат регистрирани на една адреса. Законодавниот амандман дојде поради стравувањата дека, по целосната инвазија на Украина од страна на Русија претходната година, Романија ќе биде ранлива на инфилтрација од шпиони и саботери.
Но, романските власти почнаа сериозно да ги спроведуваат новите правила дури минатата година по скандалот во кој се тврдеше дека банда регистрирала илјадници луѓе не само од Молдавија, туку и од Русија. Судскиот случај е во тек.
Колку има Руси?
Додека локалните медиуми се фокусираа на приказната, властите во Букурешт одбија да откријат колку руски граѓани добиле романско државјанство во текот на изминатата деценија. Одговарајќи на барање од РСЕ, Националниот орган за државјанство изјави само дека 100.000 луѓе „од поранешниот советски простор“ - без Молдавија - добиле романски пасоши помеѓу 2010 и 2025 година.
Проблем поврзан со промената на правилата е тоа што луѓето се нашле во бирократски застои.
Марија Читороага, 38, работи во продажба и купила куќа во Букурешт откако добила државјанство во 2020 година. Во декември минатата година, таа побарала нова лична карта врз основа на нејзината нова адреса.
„Имам свој дом, купен пред една година, и реков дека ќе ја добијам личната карта со нова адреса“, изјави таа за РСЕ. Таа рече дека властите сè уште проверуваат каде живее. „Колку тешко може да биде да се потврди лице во дигитализирана земја?“
Властите велат дека на никого не му е поништено романското државјанство или пасош како резултат на губење на личната карта. Возачките дозволи исто така не се засегнати.
Околу 20 проценти од луѓето на кои им се поништени личните карти помеѓу 2023 и 2025 година, последователно можеле да ги обноват, според GDPR.