Достапни линкови

logo-print

Хисен Рамадани, политиколог. Решението за јазикот е на средина и двојазичност мора да постои во некои органи на централната власт


Се навшруваат шест години од потпишувањето на Охридскиот рамковен договор. Господине Рамадани, беше ли овој договор неопходен излез од кризната состојба во 2001 година?

Мислам дека тој беше нужен, можеби би бил споремен да кажам дека беше малку и задоцнет. По мое мислење, некои идеи што постоеја за еден договор, така наречен историски, се именуваше како македонско – албански договор, а би рекол како еден оптествен договор за општиот социјален, етнички развој мислам дека можеше и порано да се концепира. И тоа доцнење, доведе договорот да биде одраз и на реалната потреба на општеството, малку поттикнат и од едни кризни состојби што настанаа.

Што всушнот ни се случи во 2001 година? Сеуште е неразјаснето, имавме војна, вооружен конфликт, или пак можеби напад однадвор, како што некои го прикажуваа во тоа време?

Она што се случи тогаш во Македонија, на некој начин еден дел се имплементира во Договорот, мислам дека беше резултат на едни задоцнети движења во Македонија за регулирање на некои кардинални односи во земјата. И, всушност, конлфиктот беше судир меѓу две концепции за тоа каква Макеоднија сакаме во иднина. Едниот концепт беше дека Македонија може да има перспектива само ако е сведена на формулација Македонија на Македонците, значи една унитарна, национална Македонија, во којашто екслузивен монопол има една етничка група, а другите се како што ги викаме тие граѓани, дел на граѓанството, а не дел на државотворците. Друга концепција беше дека тоа државотворство треба да го стекнат и Албанците. И во овој случај се мислеше само на Албанците. По мене, тој конфликт беше разрешување делумно, не целосно на тоа. Но, сепак почеток на разрешување на таа разврска каква Македонија во иднина? И мислам дека победи оваа друга концепција, Македонија на сите граѓани, а не на една етничка заедница, второ, Македонија што ќе се организира така да ги почитува интересите на секоја заедница. И тоа е исто така Охридски договор.

Дали истиот беше потпишан врз основа на согласност на двете страни или сепак мислите дека немаше да постои ако не беше однадвор некаков притисок?

Ниту големите земји денеска не се без влијание и притисоци од други, исто така големи или средно големи земји. Така што, сите во ова мало село, како што се вика целиот нас глобус влијаеме еден на друг. Сега зависи од консталацијата на силите во моментот на настанување на конфликтот. Случајно, во тој момент беа концентрирани многу големи сили во ова мало просторче и сето тоа влијаеше како ќе се развиваат односите.

Ќе продолжи таа тенденција?

Може ли денес Америка да направи она што сака ако Русија не се слага? Ние не можеме да се носиме со илузии, дека една мала земја, како нас, ќе може. Проблемот е како ние ќе балансираме во глобалата, меѓу главните столбови на светската политика. Тука е проблемот. Од снаодливоста наша, во тоа еквилибрибрирање политичко е излезот наш и спас и перспектива.

Потпишан е Договорот во 2001 година на 13 август. Зошто господине Рамадани, после шест години различно се толкува неговата содржина?

Знаете зошто, затоа што во конкретните понуди на решенија или формулации има дадени интереси. И интересите секогаш се толкуваат еднострано, зависи кој интерес се штити. Еве, да го земам примерот со јазикот. Едната страна сака да толкува дека Охридскиот договор значи дека во Македонија постои двојазичност. Другата страна, толкува дека не постои двојазичност, туку македонскиот јазик е единствен, а другиот јазик се употребува таму каде што е потреба да кажеме во одредени државни органи и во локалната самоуправа. Мислам дека решението е во средина. Нема двојазичност во цела држава. Меѓутоа, двојазичност мора да постои во одредени елементи на државните органи, зборувам за централните. И во локалните се знае, според локалната состојба. И не треба тоа право да се цепка, оти тоа и нервира, а и значи некоја симплификација. Зошто се цепка? Ако се воведе употребата на албанскиот јазик во Собраниет, тогаш тоа е воведено, нема да го делиме на Комисии, под комисии, на групи, под групи итн. Не се воведува во влада – не се воведува, и точка. А, што се случува сега? Во влада, нормативно не е воведено, а се употребува.

Зошто се прави тоа?

Се прави затоа што реалниот живот тоа го турка, а политичките сили уште не се договориле. Бидејќи не се договориле, нема снага и договорот да го заокружуваат, затоа што постојано сметаат на тоа какво ќе биде влијанието и рејтингот. Ниту една политичка партија нема смелост кај нас и сила правото да го дели по правда, туку по тоа каков одраз тоа ќе има во јавноста и какви последици ќе има по рејтингот и изборите.

Пред повеќе од два месеци се случи уште еден договор. Овој пат, помеѓу премиерот Никола Груевски и претседателот на ДУИ Али Ахмети. Многумина го протолкуваа како проширена верзија на Охридскиот рамковен договор. Кое е вашето мислење?

Тој договор јас мислам дека беше пак задоцнета реакција на влада којашто повеќе не можеше да издржи на притисокот дека сепак ДУИ по прашањата на Охридскиот договор според гласовите од електоратот има примат, не во одлучувањето, затоа што не е во влада, туку во предлагањето. Тоа можеше да се реши на почетокот. Премиерот можеше да каже дека во влада со ДУИ не влегува, затоа што програмски се разликува, но го почитува состојбата со вашиот електорат и за работи од овој тип, повремено, како што ќе дојдат на дневен ред ќе се консултураме. И тогаш ова немаше да се случи на куп. Туку, еве за јазикот, ќе седнеа, ќе видеа. За бадинтеровите закони, кои се. На еден релаксиран и смирен начин. Требаше да дојде до криза, па да дојде притисок однадвор, па потоа да седнат под притисок и не со добра волја и да прифатат работи кои потоа не можеа ниту да се правдаат ниту да се спроведат.

Дали Македонија се ноѓа во политичка криза? До кога сите битни и суштински прашања ќе се решаваат вон институциите на системот? Каде грешиме?

Најпрвин, да расчистиме со парламентот. Тој сеуште не е достасан во политичка висина којашто значи оттргнување на пратениците од партиите од коишто произлегуваат. Ако парламентот останува роб на партиите од коишто произлегуваат, тогаш нормално, шефовите на партиите може каде што сакаат да се договорат и на пратениците да им наредат и тие ќе извршат и тогаш тоа е вон институционално, сеедно што ќе се реши во парламентот.

Но, тогаш не можеме да зборуваме за демократија, така?

Па тоа е суштината, сакав да се вратам и да го подвлечам тоа. Значи, се додека не се демократизира целиот живот во смисла секој субјиктивитет да ја носи политичката тежина на својот субјективитет по функцијата што ја носи, а не од партијата, тогаш нормално дека ќе биде така. Се додека парламентот е само инструмент на владата, којшто во ниту еден момент до сега, ниту една иницијатива парламентарна не дошла до влада, па да менува концепција на владата за ниту едно прашање. Тогаш значи, дека парламентот е партизиран, а партизацијата продолжува во законодавна смисла на зборот.
XS
SM
MD
LG